ERPGOLD A-Z Eğitim Kitapçığı

Kuyumcu ve döviz bürosu işletmeciliği ile ERPGOLDV2'nin tam karşılığı

Sürüm 1 · 11 Eylül 2026 · Kaynak kod + veritabanı + canlı veri analizinden üretilmiştir

Bu kitapçık ERPGOLD'un kullanım kılavuzu değildir. Sektörün nasıl çalıştığını, bu çalışmanın programdaki karşılığını ve verinin arkada nasıl durduğunu tek bir anlatıda birleştirir. Üç okur tipi için yazılmıştır:

• Yeni başlayan kullanıcı — §2 ve §5'i okusun; sektörü ve ekranları gerçek işlemler üzerinden öğrenir.
• Destek ve eğitim veren — §3 ve §4 ekranla tablonun eşleşmesini verir.
• Geliştirici / analist — §6–§8 veritabanının ve ekranların tam haritası, §9 ise ikinci bir kurulumla karşılaştırmadır.

Kanonik ürün tanımı (AIFASOFT, 2026-09-12) — bu kitapçığın eski sürümündeki "iki defter / resmi–gayri resmi" anlatımı düzeltilmiştir. ERPGOLD, kuyumculuk, kıymetli maden, döviz ve ilişkili sektörlere özel geliştirilmiş operasyon ve ön muhasebe yazılımıdır. İşletmeler ERPGOLD ile günlük alım-satım operasyonlarını, cari hesaplarını, HAS/altın/gümüş ve TL/USD/EUR gibi birim bazlı bakiyelerini, stoklarını, kasalarını ve operasyon raporlarını takip ederler. ERPGOLD resmî genel muhasebe yazılımı değildir. İşletmenin mevzuat gereği düzenlemesi gereken fatura ve diğer mali belgeler, işletme türüne göre ilgili mali/e-belge veya muhasebe sistemleri üzerinden yürütülür. ERPGOLD tarafından basılan işlem fişi operasyonel işlem çıktısıdır ve yasal mali belge yerine geçmez. Yetkili müesseselerde döviz işlemlerine özgü DAB/DSB ve e-Döviz belge süreçleri ayrıca değerlendirilmelidir. ERPGOLD'da Yetkili Müessese kullanımında operasyonel işlemler işletmenin gerçek stok, kasa ve pozisyon sonuçlarını oluşturur. İlgili elektronik/mali belgesi düzenlenmiş işlemler ayrıca bir kontrol kümesi olarak hesaplanabilir. ERPGOLD bu iki sonucun karşılaştırılması sayesinde belge sürecinde eksik veya uyumsuz olabilecek işlemlerin tespit edilmesine yardımcı olur. Legacy kodda ResmiKasa ve ResmiStok gibi isimler kullanılan bu yapı ayrı veya gizli bir muhasebe defteri değildir; operasyon ile belgelendirme arasındaki mutabakat/kontrol mekanizmasıdır.

İçindekiler

Bölüm I — Sektör ve sistem

1. Bu kitapçık ne işe yarar
2. Sektör: kuyumcu ve döviz bürosu ne iş yapar
3. Bu işlerin ERPGOLD'daki karşılığı

Bölüm II — Program

1. Modüller teker teker (13 modül)

Bölüm III — Uygulama

1. Müşteri işlem simülasyonları (6 gerçek işlem, uçtan uca izlenmiş)

Bölüm IV — Veri

1. Veri sözlüğü — 167 tablo, 2.419 kolon
2. İlişki haritası — 249 kanıta dayalı ilişki
3. UI ↔ Tablo haritası — 99 ekran, 1.062 alan eşlemesi

Bölüm V — İkinci kurulum

1. ERPGOLDV2_KUYUMCU — aynı program, kuyumcu/rafineri tarafı
2. Ekler — kod tabloları, birim sistemi, formüller, bilinen kusurlar

1. Bu kitapçık ne işe yarar

Bu belge ERPGOLD'u işin kendisinden başlayarak anlatır: önce kuyumcu ve döviz bürosunun ne yaptığını, sonra bu işlerin programdaki karşılığını, sonra her modülü tek tek, sonra her veritabanı tablosunu kolon kolon, en sonunda da gerçek fişler üzerinden uçtan uca simülasyonları.

Hedef okur üç kişidir: yeni işe başlayan destek/eğitim personeli, rapor yazacak veya koda dokunacak teknik personel, ve sistemi yeniden yazacak geliştirici.

Kaynak: ERPGOLD kaynak kodunun tamamı (1.029 dosya) ve ERPGOLDV2 veritabanı (705 nesne, 8,27 milyon satır) makineyle tarandı. Tablo ilişkileri varsayımla değil, 484 SQL modülündeki ve 1.128 kod içi sorgudaki JOIN'lerin ayrıştırılmasıyla çıkarıldı. Simülasyonlar uydurma değil, veritabanındaki gerçek fişlerin izlenmesiyle üretildi; her birinin fiş ve satır numarası yazılıdır.

Nasıl okunmalı: Bölüm 2–3 herkes için. Bölüm 4 modülleri kullanan herkes için. Bölüm 5 (simülasyonlar) en öğretici bölümdür — teknik olmayan okur bile buradan sistemin nasıl düşündüğünü anlar. Bölüm 6–7 (veri sözlüğü ve ilişki haritası) başvuru niteliğindedir, baştan sona okunmaz.

2. Sektör: kuyumcu ve döviz bürosu ne iş yapar

2.1 İşin özü: aradaki fark

Hem kuyumcu hem döviz bürosu aynı temel işi yapar: bir kıymeti alır, biraz daha pahalıya satar. Kazanç, alış ile satış arasındaki farktır (marj). Fark küçük, hacim büyüktür.

Ama iki tane ayırt edici zorluk vardır, ve ERPGOLD'un tüm karmaşıklığı bu ikisinden doğar:

Birincisi: elinizdeki mal, parayla birlikte sürekli değer değiştirir. Bir bakkal 10 liraya aldığı malı 12 liraya satar; aradaki 2 lira kârdır. Kuyumcuda ise 100 gram altını sabah aldınız, akşam sattınız — gram fiyatı değiştiği için kârınız marjdan değil, pozisyondan da gelir (ya da gider). Bu yüzden bu sektörde "elimde ne kadar mal var" sorusu muhasebenin merkezindedir; stok, satılacak bir eşya değil, açık pozisyondur.

İkincisi: ölçü birimi tek değildir. Bir müşteri size çeyrek altın verir, karşılığında dolar ister. Çeyrek "adet"le, dolar "nominal tutar"la, altının kendisi "gram"la ölçülür — üstelik altının gramı da saflığına göre değişir. Hepsini ortak bir paydaya indirmek gerekir. O payda hastır.

2.2 HAS ve milyem — sektörün temel kavramı

Has, saf altın demektir. Bir malın içindeki saf altın miktarı, o malın has karşılığıdır.

Milyem (veya ayar), saflık oranıdır ve binde cinsinden yazılır:

Has gram = Miktar (gram) × Milyem

Bu yüzden kuyumcu "100 gram altınım var" demez; "91,6 has altınım var" der. Farklı ayarlardaki mallar ancak has üzerinden toplanabilir.

Adetle alınıp satılan ziynet ürünlerinde (çeyrek, yarım, tam, ata) ise her bir adedin sabit bir has karşılığı vardır. ERPGOLD bunu kart üzerinde tutar — örneğin eski yarım altının has karşılığı 3,21 gramtır (bu rakamı Bölüm 5.1'deki gerçek fişte göreceksiniz).

TUZAK: "Gram" ile "has gram" aynı şey değildir. Raporda gram topluyorsanız farklı ayarları toplamış olursunuz ve sonuç anlamsızdır. Toplanabilir tek altın ölçüsü hastır.

2.3 Ürün dünyası

2.4 Döviz bürosunun kendine özgü işleri

Kur iki tanedir. Alış kuru ile satış kuru arasındaki fark büronun marjıdır. Kritik ayrım: müşteri açısından alış, büro açısından satıştır. ERPGOLD ekranlarında yön her zaman büronun bakışıyla yazılır.

Parite ve arbitraj. Müşteri euro verip dolar isterse bu tek bir işlem değildir — iki bağlı işlemdir: euro alınır, dolar satılır. Aradaki oran paritedir. ERPGOLD bunu iki satırla ve aralarında bağ kurarak kaydeder (Bölüm 5.5).

Vadeli işlem. Bugünün kuruyla anlaşılıp ileri bir tarihte teslim edilen döviz. Mal bugün el değiştirmez; kasadan bir şey çıkmaz, yalnızca cari hesaba yazılır. Bu ayrım ERPGOLD'da stok defteri ile bakiye defterinin ayrılmasının sebebidir (Bölüm 5.4).

Kasa yönetimi. Vezne fiziksel olarak nakit taşır. Kasadaki para, cari hesaptaki bakiyeden ayrı bir kavramdır: kasa "nerede duruyor", bakiye "kime ait" sorusunun cevabıdır.

2.5 Mevzuat yükü

Bu sektör Türkiye'de yoğun düzenlenmiştir ve ERPGOLD'un önemli bir kısmı bu yüzden vardır:

• MASAK / KYC — belirli eşiklerin üzerindeki işlemlerde kimlik tespiti zorunludur. Eşik tutarı ve hangi belgenin isteneceği mevzuatla değişir.
• BTrans / EDS — yetkili müesseselerin döviz ve kıymetli maden işlemlerini periyodik olarak bildirmesi. ERPGOLD'da ayrı bir modül olarak durur.
• E-belge (yetkili müessesede e-Döviz Alım/Satım Belgesi) — belge zorunluluğu işletme türüne göre değişir; ERPGOLD'un yetkili müessese varyantında e-Döviz belgesi entegratör firmalar üzerinden gönderilir. Kuyumcu müşteriler ERPGOLD üzerinden e-Fatura kesmez (AIFASOFT ürün sahibi).
• Belge uyum işareti (legacy etiket: resmi / gayri resmi ayrımı) — kasa bazında tutulur; işaretli kasadaki belgelendirilmiş işlemler belgelendirilmiş işlem havuzuna girer.

BİLGİ: Destek verisine göre çağrıların yaklaşık üçte biri doğrudan bu mevzuat katmanından geliyor (e-belge %11,5, BTrans %9,3, lisans %6,6). Alan mantığından (altın hesabı, kur) gelen çağrı oranı %1'in altındadır. Yani sistem işin kendisini doğru yapıyor; zorluk çevresinde.

3. Bu işlerin ERPGOLD'daki karşılığı

3.1 Kapsam hiyerarşisi

Sistem.Sirketler ŞİRKET
 └─ Sistem.Subeler ŞUBE → her şubenin hesabı, stoğu, bilançosu AYRI
 └─ Sistem.Kasalar KASA → her kasanın stoğu AYRI; belge uyum işareti (ResmiKasa) burada; legacy ad, ayrı defter değil

Kritik kural: stok kasa seviyesindedir, cari bakiye değildir. Bir müşterinin bakiyesi tektir; hangi kasadan işlem yaptığı yalnızca izdir. Bunu Bakiye.GetBakiye fonksiyonu kanıtlar — Cari.BakiyeIslem'i yalnız HesapId + BirimId ile gruplar, KasaId'yi hiç kullanmaz.

3.2 İş kavramı → ekran → tablo haritası

3.3 Üç ayrı numaralandırma — karıştırılmamalı

ERPGOLD'da üç farklı numara dizisi vardır ve isimleri benzediği için sürekli karıştırılır:

Ekrandaki sıra ile veri kodu aynı değildir: VADELİ ekranda dördüncü sıradadır ama IslemKodu değeri 6'dır.

IslemKodu : 0 TAKOZ · 1 MADEN · 2 HURDA · 3 NAKİT · 4 ÇEVİR · 5 HİZMET · 6 VADELİ
 7 TAŞ · 8 PIRLANTA · 9 MODEL · 10 GENEL · 11 VİRMAN · 12 FATURA
 13 EMTİA · 999 DEVİR (uygulama tarafında BORÇ)

IslemTuru : 0 GİRİŞ(+) · 1 ÇIKIŞ(−) · 2 ALACAK(+) · 3 BORÇ(−) · 4 ALIŞ(+) · 5 SATIŞ(−)
 → veride yalnız 0,1,4,5 kullanılmış; 0≈4 (almış/girmiş), 1≈5 (satmış/çıkmış)

IslemTipi : 0 NORMAL · 1 PEŞİN · 2 BEDELLİ · 3 İADE · 4 EMANET · 5 MİKTAR
 6 ALTIN · 7 GÜMÜŞ · 8 PLATİN · 9 PALADYUM · 10 PARİTE · 11 RESMİ
 −1 / −2 = "tip gerekmiyor" işareti (VADELİ, ÇEVİR, devir kayıtları)

3.4 Mal tarafı, para tarafı — sistemin kalbi

Her işlem satırında iki taraf vardır ve ikisi ayrı kolonda tutulur:

BakiyeId = 0 mu değil mi sorusu, işlemin peşin mi cari mi olduğunu belirleyen tek anahtardır — ve aşağıdaki tabloda görüleceği gibi sistemin davranışını tamamen değiştirir.

3.5 Türetilmiş defterler ve tetikleyici mekanizması

Kullanıcı yalnızca tek bir tabloya yazar: Cari.Islemler. Geri kalan her şeyi veritabanındaki tetikleyiciler (trigger) türetir:

 KULLANICI
 │ (F2 - KAYIT)
 ▼
 ┌─────────────────┐
 │ Cari.Islemler │ ← tek yazılan tablo
 └────────┬────────┘
 │ TRIGGER Cari.AcceptTransaction (29,9 KB)
 ┌──────────────┼──────────────┬───────────────────┐
 ▼ ▼ ▼ ▼
┌───────────────┐ ┌──────────┐ ┌─────────────┐ ┌───────────────┐
│Cari.BakiyeIslem│ │Stok.Stok │ │Cari.History │ │ Sistem.SilOnay│
│ KİME AİT │ │Haraketleri│ │ İZ │ │ onay kuyruğu │
│ │ │ NEREDE │ │ │ │ │
└───────────────┘ └──────────┘ └─────────────┘ └───────────────┘

Bu ayrımın iş karşılığı şudur: BakiyeIslem "kime ait", StokHaraketleri "nerede duruyor", History "ne olmuştu" sorusunu cevaplar.

Hangi işlemin hangi defteri ürettiği veriden ölçüldü (2023, 904.908 işlem):

Okunuşu:

• Peşin işlem kasayı hareket ettirir. Mal fiziksel olarak girer/çıkar → stok defteri yazılır.
• Cari hesaplı işlem kasayı hareket ettirmez, defteri hareket ettirir. Mal müşterinin hesabında durur → bakiye defteri yazılır, stok neredeyse hiç.
• RESMİ kayıtlar operasyonel stok/bakiye kaydı üretmez. Bunlar belge kontrol kayıtlarıdır (veride açıklaması çoğunlukla "BORSA DIŞI İŞLEM"): işlemin belge tarafını temsil eder, operasyonel stok/bakiye kayıtlarına ikinci kez işlenmez (AIFASOFT ürün bilgisi: amaç belge durumu takibi).

TUZAK — rapor yazanlar için: Hacim raporunu Stok.StokHaraketleri veya Cari.BakiyeIslem üzerinden yazarsanız RESMİ işlemler tamamen kaybolur. 2023'te bunlar 3,78 milyar USD, yani toplam hacmin dörtte biridir. Hacim her zaman Cari.Islemler'den okunur.

4. Modüller teker teker

ERP çekirdeğinde 282 ekran vardır. Aşağıda işlevsel gruplara ayrılmış hâlde, her modülün ne işe yaradığı, hangi ekranlardan oluştuğu ve hangi tablolara yazdığı anlatılır.

4.1 Cari İşlemler — sistemin tezgâhı

Günlük işin %90'ı burada geçer. Yapı üç katmanlıdır:

iScreen hesap-merkezli tezgâh (1.144 satır, 117 kontrol, 6 grid)
 ├─ iBakiyeControl seçili hesabın bakiye kartı
 ├─ iHesapControl hesap arama/seçme
 └─ iFTransaction işlem ekranı kapsayıcısı
 └─ iFormBase ortak iskelet: F2 kayıt, F5 yenile, F3 ara, Esc, terazi, şifre
 └─ 17 işlem ekranı

Nasıl çalışır: Kullanıcı önce bir cari hesap seçer. Ekranın üst kısmı o hesabın bakiyesini gösterir; alt kısmı işlem listesidir. Ortadaki şeritten bir işlem türü seçilir, ilgili ekran açılır, bilgiler girilir, F2 ile kaydedilir.

Yazdığı tablo: yalnız Cari.Islemler. Geri kalanı tetikleyici türetir (Bölüm 3.5).

Destek notu: Bu modülden gelen çağrı oranı çok düşüktür (bakiye/düzeltme %6,4). Ekranların kendisi olgundur; sorunlar genellikle düzeltme/iptal akışında çıkar.

4.2 Tanımlamalar — sistemin sözlüğü

İşlem yapabilmek için önce tanımların girilmesi gerekir. 51 ekranla en kalabalık modüldür.

Cari tanımları (11 ekran) FrmCariHesapEkle (148 kontrol, 57 kolonlu hesap kartı) müşteri/tedarikçi/banka kartını açar. Yanında FrmCariKartEkle (kart grubu), FrmTeminatEkle, FrmHesapFiyatEkle (müşteriye özel fiyat), FrmRiskRaporu, FrmMarginList, FrmCariBakiyeDetay, FrmIptalOnayListesi bulunur. → Cari.Hesaplar, Cari.Kartlar, Cari.Teminatlar, Cari.Fiyatlar

Stok tanımları (16 ekran) FrmMadenEkle maden/ziynet kartı açar — IsHurda bayrağı burada belirlenir ve HURDA ekranının hangi kartları göstereceğini tayin eder. FrmNakitEkle döviz kartı, FrmHizmetEkle hizmet kalemi, FrmModelEkle, FrmTasEkle, FrmPirlantaEkle, FrmGenelStokEkle, FrmEmitaEkle diğer ürün grupları. SayimEkrani ve Mutabakat/MutabakatOnay sayım ve mutabakat içindir. → Stok.Maden (104 normal + 17 hurda kartı), Stok.Nakit, Stok.Hizmet, Stok.Model, Stok.Tas, Stok.Pirlanta, Stok.Genel, Stok.Emtia

Sistem tanımları (14 ekran) FrmSirketEkle → FrmSubeEkle → FrmKasaEkle hiyerarşiyi kurar. FrmBirimEkle para/maden birimlerini (133 adet), FrmPariteEkle çapraz kurları, FrmAyarEviTanimlama ayar evlerini, FrmVadeliIslemKoduEkle vadeli kodlarını, FrmMizanEkle/FrmMizanDetayEkle mizan yapısını tanımlar. FrmSqlEditor doğrudan SQL çalıştırır (yetki gerektirir). → Sistem.Sirketler, Sistem.Subeler, Sistem.Kasalar, Sistem.Birimler, Sistem.Pariteler, Sistem.Mizan

Banka tanımları (6 ekran) — banka, şube, hesap ve altın operasyonu tanımları. → Finans.Banka, Finans.BankaSubeleri, Finans.BankaHesaplari

Personel (4 ekran) — FrmPersonelEkle (135 kontrol, 57 kolon), aile bireyleri, zimmet, izin. → Personel.Personeller, Personel.AileBilgileri, Personel.Zimmet, Personel.Izinler

Kullanıcı ve yetki (3 ekran) — FrmKullaniciEkle, FrmAddUserGroup, FrmSifreDegistir. → Sistem.Users, Sistem.UserGroup (yetkiler serileştirilmiş metin olarak Permission kolonunda)

DİKKAT: Sistem.Users.Password ve Sistem.Subeler.EntPassword düz metin saklanıyor. Yeniden yazımda hash'lenmeli.

4.3 Kur ve fiyat yönetimi

Kritik ayrım: Sistem.Kurlar sistem kurudur (tarihli alış/satış). Sistem.DovizPanosu ise şube bazında marjlı perakende fiyatıdır. Perakende satış pano fiyatından yapılır, sistem kurundan değil.

TUZAK: Kod tarafında Program.GetKur her zaman alış kurunu döndürür — işlem yönüne bakmaz. Bilinen ve kabul edilmiş bir hatadır; rapor yazarken kur yönünü kendiniz seçin.

4.4 Perakende / Gişe

GiseEkrani (89 kontrol, 9 grid) ve HizliSatisEkrani (86 kontrol) tezgâh üstü satış içindir. Cari hesap açmadan, peşin çalışır. FrmParkendeAktar gün sonunda perakende işlemlerini aktarır.

Fiyat kaynağı zinciri: döviz panosu → yoksa sistem kuru. Panoda fiyat yoksa sisteme düşer ve bu sessiz olur — yeni modülde bunun görünür yapılması planlanmıştır.

4.5 Sipariş ve Üretim

Sipariş (18 ekran) — model kartı, parça kartı, reçete, takım, kalıp, katalog, paket ve sipariş girişi. FrmNetSiparis pazaryeri (N11/GG) entegrasyonundan gelen siparişleri işler. → Siparis.ModelKarti, Siparis.ParcaKartlari, Siparis.Receteler, Siparis.ReceteDetay, Siparis.TakimKartlari, Siparis.KalipKartlari, Siparis.Katalog, Siparis.Paket, Siparis.Siparisler, Siparis.SiparisDetay, Siparis.UretimSiparisi, NET.NetSiparis

Üretim (9 ekran) — FrmUretimIslemleri (63 kontrol, 6 grid) üretim hareketlerini, EditEritme eritme işlemini, AyarCevirici ayar dönüşümünü, FrmPartiEkle parti takibini yönetir. → Uretim.UretimIslemleri, Uretim.Bolumler, Uretim.BolumBakiyeleri, Uretim.DefaultBakiyeler

Uretim.UretimIslemleri üzerinde TrBakiyeHesapla tetikleyicisi (5,7 KB) bölüm bakiyelerini türetir.

4.6 Fatura ve e-Belge

FrmFaturaEkle, FrmFaturaIslemEkle, FrmProformaEkle, FrmEFaturaBas, FrmFaturaBas ekranları belge üretir. Döviz tarafında ayrı bir set vardır (FrmDovFaturaEkranı).

DijitalFatura ayrı bir projedir ve dört entegratörle konuşur: Uyumsoft, EDM Bilişim, İce Teknoloji, ticari1. UBL belgesi üretip gönderir, ETTN alır.

→ Cari.Faturalar, Cari.FaturaDetay, Cari.IslemDetaylari (49 kolon; e-belge alanlarının çoğu burada), Cari.Proforma, Cari.ProformaDetay

Cari.IslemDetaylari.ETTN doluysa belge gönderilmiştir — IsSended hesaplanan kolonu bunu bit olarak verir.

4.7 Muhasebe, Bilanço ve Devir

Devir mekanizması özel dikkat ister: Devir.vb, veritabanının yedeğini alır, ArchiveDBName adıyla ayrı bir veritabanı olarak geri yükler, arşiv şubelerini pasife çeker, ana veritabanında Cari.Islemler, Cari.BakiyeIslem, Cari.History, Stok.StokHaraketleri, Cari.IslemDetaylari tablolarını TRUNCATE eder ve yalnızca bakiye/stok özetini devir satırı olarak geri yazar. Arşiv veritabanının adı ERPGLOBAL.dbo.Company tablosuna eklenir; giriş ekranındaki şirket listesi oradan okunur.

DİKKAT: Devir sonrası geçmiş işlem detayı ana veritabanında kalmaz. Geçmişe dönük rapor arşiv veritabanından alınır.

→ Bilanco.Bilancolar (61.778 satır), Bilanco.BilancoDevirleri, Muhasebe.MuhasebeArsiv (305.448 satır), Sistem.Mizan, Sistem.MizanDetay

4.8 Pozisyon ve stok izleme

FrmPozisyon, FrmPozisyonDetails, FrmPozisyonDurum, FrmPozisyonHacim, FrmNakitStoklari, FrmMadenStoklari — açık pozisyonu ve kasa stoklarını canlı gösterir (RefreshFormBase üzerinden periyodik yenilenir).

Bu ekranlar Stok.StokHaraketleri üzerindeki Pozisyon.* ve Stok.Get*Stoklari fonksiyonlarını çağırır.

4.9 Raporlama ve Aifa Developer Studio

Bu, ERPGOLD'un en ayırt edici modülüdür: raporlar koda gömülü değildir, veritabanında saklanır ve programın içinden yazılır.

Nasıl çalışır:

AifaDev.Reports rapor adı + çalıştırılacak SQL metni
AifaDev.ReportsFilter her parametre bir satır: FieldName → @FieldName olarak SQL'e geçer
AifaDev.ReportLayouts grid/rapor yerleşimi (119 kayıt)
AifaDev.FaturaDesign DevExpress fatura tasarımı (23 kayıt, içinde gömülü SQL)
AifaDev.Dashboard gösterge paneli tanımı
Design.PopupGrid ekran içi açılır liste SQL'leri

Rapor eklemek için yeni bir satır AifaDev.Reports'a, parametreleri AifaDev.ReportsFilter'a yazılır. Filtre kontrol tipleri: DateEdit, LookUpEdit, ComboBoxEdit, TextBoxEdit.

BİLGİ — rapor yazacaklar için: Sistemdeki 183 rapor fonksiyonunun (inline TVF) çoğu doğrudan kullanılabilir. FN.Bol(a,b) sıfıra bölmeye karşı güvenli bölme yapar — kur hesaplarında standart olarak kullanılır. Yeni rapor yazarken mevcut TVF'lerden birini SELECT * FROM Reports.XXX(@BasTarih,@SonTarih) diye çağırmak en hızlı yoldur.

4.10 Organizasyon, görev ve iletişim

SchedulerView, TaskView, frmEditTask, FrmGorevEkle, FrmOrganizasyonEkle, FrmFikirEkle, Takvim, TicketList — kurum içi görev ve takvim yönetimi. FrmSkypeChat, FrmFBChat sohbet entegrasyonları (eski).

→ Organizasyon.Organizasyonlar, Organizasyon.TaskList, Organizasyon.Fikirler, Scheduler.Appointments, Scheduler.Ticket

4.11 Mevzuat modülleri

BTrans (CreateBTransDoviz, ShowXML) — döviz ve maden işlemlerinin XSD şemasına uygun XML olarak üretilip bildirilmesi. Destek çağrılarının %9,3'ü buradan gelmişti; 2022'de 325 çağrı, 2026'da 30 — yapılan iyileştirme işe yaramış.

MASAK/KYC (MasakForm, AmlScan) — eşik kontrolü ve kimlik tespiti. Yeni nesil KYC şeması (AifaUyum) ayrı bir ürün olarak aynı veritabanına kurulmuştur: KYC.Firmalar, KYC.IlgiliKisiler, KYC.Dokumanlar, KYC.MusteriTani, KYC.BelgeTurleri, KYC.BelgeKurallari — Düzeltme (2026-09-11 denetimi, wiki SOT-06/CTR-036): KYC.* şeması ve 9 foreign key, bu analiz çalışması sırasında (2026-09-10 05:50) KycDB.sql ile geliştirme veritabanına kurulmuştur; müşteri kurulumlarında varlığı doğrulanmamıştır (GAP-KYC-PRODUCTION). ERPGOLD'un üretim şemasında foreign key yoktur (KUYUMCU kurulumunda 1).

Lisans (FrmLisansGirisi, FrmShowLisans) — lisans anahtarı yönetimi. Ekim–Kasım aylarında çağrı zirvesi yapar (yenileme dönemi).

4.12 Sistem, bakım ve altyapı

DBUpdate özellikle önemlidir: şema otoritesi uygulamanın dışındadır, merkezi bir FTP dosyasıdır. Yeniden yazımda iki göç mekanizmasının çakışmaması için tek şema otoritesi seçilmelidir.

4.13 Dinamik form altyapısı (CodeDesigner)

ERPGOLD içinde çalışma anında ekran ve tablo üretebilen bir alt sistem vardır: DynamicWizard, DynamicSimpleList, DataEditFrom, DataProperties, DynamicList. Kullanıcı yeni bir kart tipi tanımlayınca sistem [DynamicForms].[<AdI>] adıyla yeni bir tablo oluşturur ve ona karşılık gelen sınıfı runtime'da derler.

→ DynamicForms.* (12 tablo), AifaDev.DynamicForms, UserForm.*

DİKKAT — veritabanı temizliği yapanlara: Bu tabloların adı kaynak kodda hiç geçmez, çalışma anında üretilir. Kullanılmıyor gibi görünürler ama silinemezler.

5. Müşteri işlem simülasyonları

Bu bölümdeki her senaryo uydurma değildir. Her biri ERPGOLDV2 veritabanındaki gerçek bir fiştir; fiş numarası ve satır numarası yazılıdır, isteyen aynı sorguyu çalıştırıp doğrulayabilir. Amaç şudur: müşteri tezgâha geldiğinde ekranda ne olduğunu, kaydet tuşuna basıldığında veritabanında tam olarak ne yazıldığını görmek.

Her simülasyon aynı üç adımda anlatılır: tezgâhta ne oldu → Cari.Islemler'e ne yazıldı → tetikleyici ne türetti.

5.1 Peşin altın alımı — müşteri yarım altın bozduruyor

Tezgâhta: Müşteri bir adet eski yarım altın getirdi. Vezne MADEN ekranını açtı, kartlardan EYARIM seçti, adet 1 girdi, fiyat 5.040 TL çıktı, F2 ile kaydetti. Kasadan 5.040 TL çıktı, kasaya bir yarım altın girdi.

Cari.Islemler — 1 satır (Id 2919224, Fiş 820232, 30.06.2023, Şube 5, Kasa 24)

Tetikleyicinin ürettikleri:

Öğrenilecek: Tek bir işlem satırı iki stok hareketi üretti — biri malın, biri paranın. İkisi de aynı IslemTuru = 0 taşır; yönü belirleyen şey miktarın işaretidir (+1 altın, −5.040 TL). Ve peşin olduğu için bakiye defterine hiç dokunulmadı.

5.2 Peşin döviz satışı — müşteri 65 dolar alıyor

Tezgâhta: Müşteri 65 dolar almak istedi. Vezne NAKİT ekranında USD seçti, miktar 65 girdi. Pano satış kuru 26,15 çıktı, tutar 1.703,14 TL. F2. Müşteri parayı verdi, doları aldı.

Cari.Islemler — 1 satır (Id 2919236, Fiş 820244, 30.06.2023, Şube 5, Kasa 21)

Tetikleyicinin ürettikleri:

Öğrenilecek: 5.1 ile karşılaştırın — desen aynı, işaretler ters. Alışta ürün +, para −; satışta ürün −, para +. Maliyet ile Satis arasındaki fark kârdır ve her satırda saklanır, sonradan hesaplanmaz.

5.3 Vadeli döviz satışı — kasaya hiç dokunmayan işlem

Tezgâhta: Kurumsal müşteri 600.000 TL karşılığı vadeli dolar aldı. VADELİ ekranından işlendi. Bugün kasadan para çıkmadı, dolar teslim edilmedi — yalnızca hesaba yazıldı.

Cari.Islemler — 1 satır (Id 2920249, Fiş 821159, 27.06.2023, Şube 1, Kasa 1, Hesap 960)

Tetikleyicinin ürettikleri:

Öğrenilecek: BakiyeId ≠ 0 olduğu anda sistemin davranışı tamamen değişiyor: stok defteri yerine bakiye defteri yazılıyor. İki satır üretildi çünkü bir işlemin iki tarafı var — bir birimde borç, diğerinde alacak.

Bakiye işaretini karıştırmayın: Cari.BakiyeIslem.Bakiye'de artı = müşteri bize borçlu, eksi = biz müşteriye borçluyuz. Ekranda gösterilirken raporlar çoğunlukla * -1 yapar.

5.4 Arbitraj — müşteri euro verip dolar alıyor

Tezgâhta: Müşteri 1.500 euro verdi, karşılığında dolar istedi. Parite 1,09667 → 1.645 dolar. Kuyumcu/döviz bürosu bunu tek işlem olarak yapamaz; iki bağlı işlem yazar. Aynı fişte üç ayrı arbitraj yapılmış (EUR→USD, GBP→USD, CHF→USD).

Cari.Islemler — çift satır (Fiş 818616, 27.06.2023, Hesap 16323 "SARRAF KASA")

Aynı fişteki diğer iki çift:

Mekanizma:

1. satır: VaryantId = -1 ← ana kayıt (verilen döviz)
2. satır: VaryantId = 1. satırın Id'si ← bağlı kayıt (alınan döviz)
İki satırın Tutar'ı AYNIDIR (43.005 TL) — TL yalnızca değerleme aracıdır, kasadan TL geçmez.
IslemTipi = -2 (tip gerekmiyor işareti)

Öğrenilecek: "Müşteri euro verip dolar aldı" tek bir satır değildir. TL burada hayali bir pivottur: iki bacağın da tutarı aynı TL değerine eşitlenir, ama kasadan TL çıkmaz. Bir arbitraj işlemini raporda tek işlem saymak isterseniz VaryantId = -1 olan satırları sayın; hacim istiyorsanız ikisini de sayın.

5.5 Resmi hurda alımı — defter üretmeyen işlem

Tezgâhta: Toptancı müşteri 54.000 gram 995 ayar hurda altın getirdi, 87.318.000 TL karşılığında. Açıklamaya "BORSA DIŞI İŞLEM" yazıldı. İşlem resmi olarak kaydedildi.

Cari.Islemler — 1 satır (Id 2943285, Fiş 829202, 26.06.2023, Hesap 4122 "Hakan Mücevherat")

Tetikleyicinin ürettikleri:

Öğrenilecek — en önemli tuzak: IslemTipi = 11 (RESMİ; kod adı FATURA) ve 12 (MAHSUP — kitapçığın eski sürümünde yanlışlıkla FATURA yazıyordu) satırları operasyonel stok/bakiye kaydı üretmez. Veriyle ölçüldü: 2023'te 11.532 resmi işlemin sıfırı stok veya bakiye satırı üretmiş. Ama bunlar gerçek ve çok büyük işlemlerdir — 2023 hacminin %25'i (3,78 milyar USD) buradadır.

Sonuç: stok veya bakiye defterinden hacim raporu yazarsanız en büyük işlemleri kaybedersiniz. Hacim daima Cari.Islemler'den okunur.

5.6 İptal — silinen işlem gerçekten silinmez

Tezgâhta: Vezne 7 dolarlık bir satışı yanlış girdi, 19:25'te kaydetti. 20:44'te fark edip iptal etti.

Cari.History izi (İşlem 2918860)

Cari.Islemler'deki satır yerinde durur, yalnızca IsDeleted = 'True' olur. Tüm sorgular IsDeleted='False' filtresi koyar.

Veri geneli: 1.580.632 Yeni Kayıt, 53.210 İptal Edildi, 9.748 Düzeltme, 3 Geri Alındı. Yani her 30 işlemden biri iptal ediliyor — bu normal bir tezgâh oranıdır.

Öğrenilecek: Düzeltmede Cari.History'ye yeni hâli, iptalde eski hâli yazılır. Bir işlemin geçmişini incelerken bu ayrım kritiktir. Mutabakat güncellemesi ise iz üretmez.

5.7 Simülasyonlardan çıkan altı kural

1. Kullanıcı tek tabloya yazar. Cari.Islemler dışındaki her şey türetilmiştir.
2. BakiyeId = 0 mı değil mi — işlemin peşin mi cari mi olduğunu belirleyen tek anahtar, ve sistemin davranışını tamamen değiştiriyor.
3. Bir işlem iki taraflıdır. Mal tarafı ve para tarafı ayrı kolonlarda; peşinse iki stok hareketi, cariyse iki bakiye satırı üretir.
4. Yönü işaret taşır, tür değil. Aynı IslemTuru içinde bile miktar pozitif veya negatif olabilir.
5. RESMİ kayıtlar defter üretmez ama hacmin dörtte biridir.
6. Hiçbir şey gerçekten silinmez. IsDeleted + Cari.History ile tam iz tutulur.

6. Veri Sözlüğü — Kullanılan Tabloların Tam Dökümü

Bu bölüm, veritabanı temizlik analizinde kullanımda olduğu kanıtlanan 167 tablonun tamamını anlatır: tablonun ne işe yaradığı, kaç satır taşıdığı, hangi tablolarla ilişkili olduğu ve her kolonunun ne sakladığı. Toplam 2.419 kolon belgelenmiştir.

Sütunların anlamı

Not — foreign key neden yok? ERPGOLDV2'de yalnızca 9 foreign key vardır, hepsi KYC şemasındadır — ve o şema analiz sırasında kurulmuştur (bkz. §2.4 düzeltme notu); üretim şemasında FK yoktur. Diğer bütün ilişkiler veritabanı düzeyinde zorlanmaz; yalnızca sorgularda kurulur. Aşağıdaki ilişki sütunu bu nedenle şemadan okunmuş değil, kanıttan türetilmiştir.

6.1 Cari — Cari ve işlem çekirdeği

Programın kalbi. Müşteri kartları, işlem fişleri, bakiye ve stok defterlerinin kaynağı ile tam değişiklik izi burada tutulur. Veritabanındaki satırların %78'i bu şemadadır.

21 tablo · 6.369.713 satır · 491 kolon

Cari.History

Değişiklik izi. Cari.Islemler satırının her sürümünün tam kopyası. Silme, düzeltme ve iptal işlemlerinin öncesi/sonrası buradan çıkarılır. Sistemdeki en kalabalık tablodur; işlem tablosunun kolon yapısını birebir taşır.

1.643.593* satır73* kolon · 1.296.416 KB · oluşturma 2015-06-17

Bağlandığı tablolar: UserId → Sistem.Users, KasaId → Sistem.Kasalar, HesapId → Cari.Hesaplar

Cari.Islemler

Tüm sistemin tek yazma noktası. Kullanıcı hangi ekranı kullanırsa kullansın (alım, satım, tahsilat, virman, vadeli, arbitraj, perakende) fiş buraya bir veya iki satır olarak düşer. Bakiye defteri, stok defteri ve değişiklik izi bu tablodaki satırlardan tetikleyici ile türetilir; kullanıcı onları asla doğrudan yazmaz. Bir fişin iki tarafı (mal tarafı ve para tarafı) aynı FisNo altında ayrı satırlardır.

1.580.655* satır90* kolon · 3.989.672 KB · oluşturma 2022-04-23

Bağlandığı tablolar: HesapId → Cari.Hesaplar, KasaId → Sistem.Kasalar, UserId → Sistem.Users, SubeId → Sistem.Subeler, StokId → Stok.Maden, HesapId → Sistem.Subeler, ProjeId → Genel.Projeler, Tarih → dbo.OrtalamaKurlar (+5 daha)

Bu tabloya bağlananlar: Cari.IslemDetaylari.IslemId, Cari.BakiyeIslem.IslemId, Stok.StokHaraketleri.IslemId, Cari.AnaBakiyeIslem.IslemId, Cari.BakiyeSummary.HesapId, Cari.BakiyeSummary.IslemId

Cari.BakiyeIslem

Cari bakiye defteri. Cari.Islemler üzerindeki tetikleyicinin ürettiği türev tablo. Her satır 'şu hesabın şu birimdeki bakiyesi şu kadar değişti' demektir. Müşteri ekstresi ve borç/alacak bakiyesi bu tablodan okunur. Id kolonu yoktur; IslemId ile kaynağına bağlanır.

1.459.051* satır9* kolon · 893.208 KB · oluşturma 2016-12-20

Bağlandığı tablolar: HesapId → Cari.Hesaplar, BirimId → Sistem.Birimler, BirimId → Cari.BakiyeKodlari, IslemId → Cari.Islemler, KasaId → Sistem.Kasalar, HesapId → Cari.HesapBilgileri

Cari.IslemDetaylari

Bir işlem satırının kalem kırılımı. Örneğin bir hurda alımında her ayarın ayrı gramı, bir perakende satışında her ürün satırı burada durur. IslemId ile başlık satırına bağlanır.

994.665* satır49* kolon · 333.576 KB · oluşturma 2022-03-31

Bağlandığı tablolar: IslemId → Cari.Islemler

Cari.AccountLog

Hesap bazlı erişim/işlem günlüğü. Kim hangi cariye ne zaman dokundu.

640.780* satır6* kolon · 51.528 KB · oluşturma 2016-02-01

Cari.Hesaplar

Cari kart (müşteri/tedarikçi/personel/banka). Unvan, vergi/TC kimlik, adres, limit, risk, grup, kategori ve MASAK alanları burada. Cari.Islemler.HesapId ile bağlanır — sistemdeki en çok kanıtlanan ilişki budur (63 ayrı sorguda).

27.686* satır57* kolon · 14.752 KB · oluşturma 2019-12-31

Bağlandığı tablolar: SubeId → Sistem.Subeler, KartId → Cari.Kartlar, LimitBirimId → Sistem.Birimler, RefNo → Genel.Dosyalar

Bu tabloya bağlananlar: Cari.Islemler.HesapId, Cari.BakiyeIslem.HesapId, Siparis.Siparisler.HesapId, KYC.Firmalar.HesapId, Cari.History.HesapId, Siparis.ModelKarti.TedarikciId, Cari.Proforma.HesapId, KYC.Dokumanlar.HesapId (+2 daha)

Cari.Transferler

Şubeler veya kasalar arası mal/para transfer kayıtları.

23.234* satır17* kolon · 2.424 KB · oluşturma 2017-09-19

Cari.Istatistik

Cari bazlı önceden hesaplanmış istatistik özetleri.

24* satır7* kolon · 16 KB · oluşturma 2023-05-16

Cari.DosyaBilgileri

Cari karta iliştirilen dosya/ek belge kayıtları.

12* satır6* kolon · 16 KB · oluşturma 2023-01-24

Bu tabloya bağlananlar: Genel.Dosyalar.BelgeId

Cari.Kartlar

Cari karta bağlı ek kart bilgileri (banka kartı, ek kimlik, ek iletişim).

8* satır37* kolon · 16 KB · oluşturma 2015-05-26

Bu tabloya bağlananlar: Cari.Hesaplar.KartId

Cari.RSReferans

RESMİ (fatura tarafı) kayıtların referans eşlemesi.

3* satır3* kolon · 16 KB · oluşturma 2017-09-29

Cari.Teminatlar

Müşteriden alınan teminat (çek, senet, ipotek, mal) kayıtları.

2* satır14* kolon · 48 KB · oluşturma 2015-02-19

Cari.BakiyeDun

Önceki gün kapanış bakiyesi çalışma tablosu.

0* satır4* kolon · oluşturma 2016-09-09

Cari.BakiyeGun

Gün içi bakiye çalışma tablosu.

0* satır6* kolon · oluşturma 2016-02-05

Cari.ExLimit

Ek (istisnai) limit tanımları — normal limitin üstüne geçici yetki.

0* satır13* kolon · oluşturma 2016-05-09

Cari.FaturaDetay

Fatura kalemleri.

0* satır18* kolon · oluşturma 2015-12-17

Bağlandığı tablolar: FaturaId → Cari.Faturalar

Cari.Faturalar

Fatura başlığı (e-Fatura/e-Arşiv dahil).

0* satır22* kolon · oluşturma 2015-12-17

Bağlandığı tablolar: BirimId → Sistem.Birimler, HesapId → Cari.Hesaplar

Bu tabloya bağlananlar: Cari.FaturaDetay.FaturaId

Cari.Fiyatlar

Cariye özel fiyat/iskonto tanımları.

0* satır10* kolon · oluşturma 2015-12-17

Cari.Proforma

Proforma fatura başlığı.

0* satır16* kolon · oluşturma 2016-01-12

Bağlandığı tablolar: BirimId → Sistem.Birimler, HesapId → Cari.Hesaplar

Bu tabloya bağlananlar: Cari.ProformaDetay.ProformaId

Cari.ProformaDetay

Proforma fatura kalemleri.

0* satır20* kolon · oluşturma 2016-01-12

Bağlandığı tablolar: ProformaId → Cari.Proforma

Cari.Provizyon

Provizyon/bloke kayıtları.

0* satır14* kolon · oluşturma 2016-10-20

6.2 Stok — Ürün kartları ve stok defteri

Her ürün ailesi (maden, hurda, nakit, takoz, taş, pırlanta, model, emtia, hizmet) kendi kart tablosunda tanımlanır; hareketlerin tamamı tek bir defterde (StokHaraketleri) toplanır.

15 tablo · 1.620.070 satır · 319 kolon

Stok.StokHaraketleri

Stok defteri. Yine Cari.Islemler tetikleyicisinin ürettiği türev tablo. Peşin işlemlerin %99,3'ü buraya satır üretir. Bir ürünün eldeki miktarı ve ortalama maliyeti bu defterden hesaplanır. Id kolonu yoktur; IslemId ile kaynağına bağlanır.

1.619.657* satır15* kolon · 726.072 KB · oluşturma 2017-09-19

Bağlandığı tablolar: StokId → Stok.Maden, IslemId → Cari.Islemler, StokId → Stok.Nakit, StokId → Stok.Takoz, VaryantId → Stok.Varyant

Stok.Hizmet

Hizmet kartı (işçilik, kargo, sertifika, ekspertiz gibi ücretlendirilen hizmetler).

160* satır10* kolon · 48 KB · oluşturma 2015-09-09

Stok.Nakit

Nakit/döviz kartı — TL, USD, EUR ve diğer para birimleri. Döviz bürosu tarafının ürün kartıdır.

132* satır12* kolon · 40 KB · oluşturma 2015-01-16

Bağlandığı tablolar: AnaBirimId → Sistem.Birimler

Bu tabloya bağlananlar: Stok.StokHaraketleri.StokId

Stok.Maden

Maden kartı — külçe, gram altın, ziynet (çeyrek/yarım/tam/ata), bilezik vb. Ayar/milyem, has karşılığı, etiket ve fiyat formülü alanlarını taşır.

121* satır31* kolon · 56 KB · oluşturma 2017-11-20

Bağlandığı tablolar: AnaBirimId → Sistem.Birimler, MaliyetBirimId → Sistem.Birimler, GirisIsciligiBirimId → Sistem.Birimler, CikisIsciligiBirimId → Sistem.Birimler

Bu tabloya bağlananlar: Stok.StokHaraketleri.StokId, Cari.Islemler.StokId, Uretim.BolumBakiyeleri.BakiyeId, Stok.Pirlanta.Maden1, Siparis.Siparisler.AyarId, Cari.Islemler.BirimId, Stok.Varyant.StokId

Stok.Birim

Ürün-birim eşlemesi.

0* satır5* kolon · oluşturma 2015-01-16

Bu tabloya bağlananlar: Stok.Genel.StokBirimId

Stok.DevirCesniStoklari

Dönem devrinde taşınan çeşni (cins) bazlı stok fotoğrafı.

0* satır7* kolon · oluşturma 2023-12-29

Stok.Emtia

Emtia kartı.

0* satır13* kolon · oluşturma 2016-07-15

Stok.Genel

Genel amaçlı ürün kartı — diğer ailelerden birine girmeyen ürünler.

0* satır35* kolon · oluşturma 2015-12-17

Bağlandığı tablolar: StokBirimId → Stok.Birim, AlisBirimId → Sistem.Birimler, SatisBirimId → Sistem.Birimler

Stok.Model

Mamul model kartı (imalat çıktısı ürün).

0* satır33* kolon · oluşturma 2015-11-24

Stok.Mutabakat

Stok sayım/mutabakat kayıtları.

0* satır11* kolon · oluşturma 2017-11-15

Stok.Pirlanta

Pırlanta kartı — karat, renk, berraklık, kesim, sertifika numarası gibi 62 kolonluk detaylı tanım.

0* satır62* kolon · oluşturma 2015-11-17

Bağlandığı tablolar: Maden1 → Stok.Maden, MaliyetBirimId → Sistem.Birimler, SatisBirimId → Sistem.Birimler, SirketId → Sistem.Sirketler

Stok.Takoz

Takoz (barter/blok maden) kartı — büyük gramajlı, seri numarası izlenen maden blokları.

0* satır40* kolon · oluşturma 2015-12-23

Bağlandığı tablolar: AyarEviId → Sistem.AyarEvi, SubeId → Sistem.Subeler, HesapId → Cari.Hesaplar

Bu tabloya bağlananlar: Stok.StokHaraketleri.StokId

Stok.Tas

Değerli/yarı değerli taş kartı.

0* satır26* kolon · oluşturma 2015-01-18

Stok.Tedarikciler

Ürün tedarikçi eşlemesi.

0* satır8* kolon · oluşturma 2015-12-17

Stok.Varyant

Ürün varyantı (aynı modelin ölçü/renk türevleri).

0* satır11* kolon · 1.264 KB · oluşturma 2017-09-04

Bağlandığı tablolar: StokId → Stok.Maden

Bu tabloya bağlananlar: Cari.Islemler.VaryantId, Stok.StokHaraketleri.VaryantId

6.3 Sistem — Tanımlamalar ve altyapı

Şube, kasa, birim, parite, kur, kullanıcı, yetki, kod tabloları ve şema sürüm yönetimi. Tanımlamalar menüsünün arkasındaki tabloların çoğu buradadır.

38 tablo · 210.541 satır · 382 kolon

Sistem.SilAciklama

Silinen/iptal edilen kayıtların gerekçe metinleri. 93 bin satırla iptal kültürünün büyüklüğünü gösterir.

93.175* satır6* kolon · 4.776 KB · oluşturma 2016-02-01