Kaynak: KB-v1 09_Training/TRN-011.md (2026-09-10, kısmi kod kapsamı). Bu makale artık kanoniktir; KB-v1 kopyası 22_Archive'da referanstır.

1.7 İşletme yapısı

Bölüm: Kısım 1 — Sektör ve Terimler · Kaynak: az/01-sektor.md satır 148

Şirket → Şube → Kasa hiyerarşisi vardır ve her işlem bu üçünün altına yazılır.

Şirket. Tüzel kişilik. Çoğu kurulumda tektir.

Şube. Bağımsız hesabı, stoku ve bilançosu olan birim. İki şube arasındaki alışveriş, iki ayrı firma arasındaki gibi kaydedilir. Şubenin bilanço birimi (HAS, TL, USD…), sermayesi, şube tipi (DÖVİZ / GENEL), resmi şube olup olmadığı, limit kontrolü ve e-belge ayarları şube kartındadır.

Kasa (vezne, banko). Malın ve paranın fiziken durduğu yer. Bir şubede birden fazla kasa olabilir; her kasanın stoku ayrıdır. Veznedar sabah kasayı devralır, akşam sayar. Her işlem bir kasaya yazılır; stok listeleri kasa bazında çıkar. Resmi kasa işareti, resmi (faturalı) işlemlerin hangi kasadan yürüdüğünü belirler.

Kullanıcı ve yetki grubu. Her personelin bir kullanıcı adı, şifresi ve bağlı olduğu şube-kasa çifti vardır. Hangi ekranları açabileceği, düzeltme ve iptal yapıp yapamayacağı yetki grubundan gelir.

Cari hesap. Müşteri veya tedarikçi kartı. Borç ve alacak burada birikir. Kartta ünvan, vergi/kimlik bilgileri, adres, grup kodu, kategori, limit, vade, özel işçilik oranları ve aktif/pasif durumu bulunur.

Ana hesap (master). Birden fazla şubesi olan bir müşterinin tüm şubelerinin bakiyesini tek yerde görmeye yarayan üst kart. Şifreli açılabilir.

Bakiye kartı. Bir müşterinin birim birim borç/alacak dökümü. Cari İşlemler ekranının sol alt kısmında sürekli görünür.

Alacak = müşteri bizden alacaklı (biz ona borçluyuz). Borç = müşteri bize borçlu. Programda alacak yeşil, borç kırmızı gösterilir.

Fiş. Bir seferde yapılan bir veya birkaç işlemi gruplayan belge numarası. Müşteri üç kalem mal aldıysa üçü aynı fiş numarasını taşır. Fiş numarası şube/kasa bazında artar ve yazdırılan fişin üstünde görünür.

İşlem numarası. Her satırın kendine ait, tüm sistemde tek olan numarası. İşlem listesinin en solunda görünür; destek çağrılarında "şu numaralı işlem" diye buna atıf yapılır.

Devir. Geçmişten gelen açılış bakiyesi. Program kullanılmaya başlanmadan önceki borç/alacak ve stoklar "DEVİR" adlı özel bir cari hesap üzerinden girilir. Yıl sonunda yapılan devir işlemi ise tüm bakiye ve stokları yeni yıla açılış olarak taşır, eski yılın verisi ayrı veritabanında kalır.

Mutabakat. Müşteriyle bakiyenin karşılıklı doğrulanması. Mutabık kalınan işlemler işaretlenir; ayarlara göre mutabakat yapılmış işlemler ve öncesi artık düzeltilemez.

Limit. Bir müşteriye tanınan azami borç (has karşılığı). Şubede limit kontrolü açıksa aşılınca işlem reddedilir.

Vade. Müşteriyle anlaşılan ödeme süresi. Vadeli işlemlerde ve bazı cari kartlarda vade tarihi vardır.

Transfer. Aynı şubenin iki kasası arasında veya iki şube arasında mal/para taşınması. Cari işlem değildir; müşteri bakiyesini etkilemez, yalnız stok defterine yazılır.

RS aktar. İşlemin dış muhasebe/raporlama sistemine aktarılıp aktarılmadığını gösteren işaret. İşlem listesindeki "Durum" sütunu buradan gelir.

E-fatura / e-döviz belgesi. Resmi işlemlerde entegratör üzerinden düzenlenen elektronik belge. Şube kartındaki entegratör ayarlarıyla çalışır; gönderilmiş belgeye bağlı işlem düzeltilemez, önce belge iptal edilir.

Evrak / uyum (KYC). Belirli tutarın üstündeki veya belirli türdeki işlemlerde müşteriden alınması zorunlu kimlik ve belgeler. Zorunlu evrakı eksik olan müşteride program işlem kaydını tamamen engeller; bu, "kayıt çalışmıyor" şikâyetlerinin en sık sebeplerinden biridir.

Kaynaklar

• SRC-DRV-AZ — az/01-sektor.md satır 148