Yakın sözlük terimleri: TERM-MIKTAR, TERM-PARCA-GRAMI, TERM-FIYAT-TIPI-F-TIPI. Sözlükte doğrudan "gram" maddesi yoktur (GAP-SEC-GRAM, sözlük INDEX).
Sade tanım
Gram, sektörün ağırlık birimidir: terazi ne gösteriyorsa o, gramdır. Sektörde üç farklı "gram" konuşulur ve karıştırılması en sık hataların kaynağıdır:
| Söyleyiş | Anlamı |
|---|---|
| Brüt gram / terazi gramı | Parçanın alaşımıyla birlikte toplam ağırlığı |
| Has gram | Yalnız saf altın karşılığı (brüt × milyem) — SEC-HAS |
| Gram altın | Ürün adı: 995/999 saflıkta, 1–100 g arası basılı küçük külçe |
ERPGOLD'da terazi gramı MIKTAR alanına girilir (TERM-MIKTAR); has program tarafından hesaplanır.
Sektörde neden var
- Tartılan mal: Bilezik, zincir, hurda, külçe ve takoz gramla alınıp satılır; adetle satılan yalnız ziynet, pırlanta ve modeldir (kitapçık §2.3).
- Gram fiyatı: Vitrin fiyatı "gram başına" verilir; ERPGOLD'da fiyat tipi Miktar (gram başı) budur ve döviz kurulumunda işlemlerin %98'inden fazlası bu fiyat tipiyle kaydedilmiştir (kitapçık §6, fiyat tipi dağılımı: 1.564.551 satır miktar başına).
- Uluslararası köprü: Dünya fiyatı ons üzerinden gelir; 1 ons = 31,1035 g ile grama çevrilir (SEC-ONS).
Gerçek örnek
Kitapçık §5.5 gerçek fişi: 54.000 brüt gram hurda, milyem 0,995 → 53.730 has gram. Fatura tutarı 87.318.000 TL'yi brüt grama bölerseniz 1.617,00 TL, has grama bölerseniz 1.625,13 TL çıkar; iki "gram fiyatı" da doğrudur ama farklı gramı anlatır.
Adetli ürün: kitapçık §5.1'de 1 adet eski yarım altın için MİKTAR 1 yazılmış, has karşılığı 3,21 g kartın milyem alanından gelmiştir; yani adetli üründe MİKTAR alanı gram değil adet taşır (Ek C.1).
Hesaplama örneği
Parça gramından has'a ve fiyata:
Has gram = Brüt gram × Milyem
Tutar = Brüt gram × Gram fiyatı (F.TİPİ = Miktar)
Tutar = Has gram × Has fiyatı (F.TİPİ = Has)
Miktar = Adet × Parça gramı (adetli maden, TERM-PARCA-GRAMI)
Adım adım — 22 ayar 25,00 g bilezik satışı, 22 ayar gram fiyatı 2.350 TL: 1. Brüt gram = 25,00 (terazi) 2. Tutar = 25,00 × 2.350 = 58.750 TL (F.TİPİ Miktar) 3. Has = 25,00 × 0,916 = 22,90 g; has fiyatı 2.565 TL ise Tutar = 22,90 × 2.565 = 58.738,50 TL (F.TİPİ Has) — iki yol yaklaşık aynı sonucu verir, fark fiyatın yuvarlanmasındandır.
Ziynet: 5 adet çeyrek × 1,754 g (parça gramı) = 8,77 g brüt; has = 8,77 × 0,916 = 8,03 g. Parça gramı değeri TERM-PARCA-GRAMI'dan; diğer ziynet gramları için bkz. SEC-ZIYNET.
ERPGOLD'daki karşılığı
Ekranlar
- MADEN, HURDA: MIKTAR (gram), ADET, F.TIPI (Ad / Miktar / Oz / Has).
- TAKOZ GİRİŞİ: MİKTAR brüt takoz gramı, ÇEŞNİ numune gramı.
- TAŞ: MIKTAR gram veya karat olabilir; kart belirler.
- Perakende ekranında F.TİPİ ayara bağlı gelir (BR-PERAKENDE-004).
Raporlar
- Maden Stok Hareket ve Maden Stok Özet: devir/giren/çıkan miktar (gram), adet ve has ayrı kolonlarda.
- Metrik uyarısı: gram (brüt) ile has karıştırılırsa %8–%40 hata (MET-HAS).
Tablolar/kolonlar (ekran etiketleriyle)
- İşlem satırı: MIKTAR (iki ondalık), ADET, F.TIPI.
- Maden kartı: ADETLE Mİ bayrağı ve PARÇA GRAMI (sabit birim miktarı).
İş kuralları
- BR-HURDA-003: hurda peşin F.TİPİ, ayardaki "peşin kur tipi" Miktar ise gram başı, değilse has başı gelir.
- BR-TAKOZ-008: 30 gramın üstündeki takoz girişinde otomatik etiket basılır.
- Miktar = 0 ile kayıt yasaktır; istisnalar hizmet, borç, pırlanta, virman (TERM-MIKTAR).
Teknik (AIFASOFT içi)
Bu alt başlık müşteri görünümünde gizlenir. - TBL-CARI.ISLEMLER (Miktar decimal(18,2), Adet, FiyatTipi), TBL-STOK.MADEN (StabilMiktar, IsAdet). - CTR-SEC-GRAM-01: TERM-PARCA-GRAMI "MİKTAR = ADET × parça gramı" der; kitapçık §5.1 gerçek fişinde 1 adet yarım için Miktar=1 ve milyem alanı 3,21 (adet başı has) yazılmıştır. Kartın parça gramı 1 ise iki ifade tutarlıdır; hangi kartların parça gramını gerçek gram (1,754) hangilerinin 1 tuttuğu veriden doğrulanmadı. - GAP-SEC-GRAM-01: Terazi/skala entegrasyonu (takoz kartındaki skala alanları) kuyumcu kurulumunda hiç kullanılmamış (kitapçık §9.5); gramın cihazdan mı elle mi geldiği belgelenmemiş.
Sık karıştırılan kavramlar
| Çift | Fark |
|---|---|
| Brüt gram ↔ Has gram | Brüt terazi ağırlığı, has saf altın karşılığıdır; raporda toplanabilir olan yalnız has'tır. |
| Gram ↔ Adet | Ziynet, pırlanta ve model adetle işlem görür; MİKTAR alanı bu ürünlerde adet (veya adet×parça gramı) taşır. |
| Gram altın (ürün) ↔ Gram (birim) | "Gram altın" 995/999 basılı küçük külçe ürünüdür; birim olarak gram her ürünün ağırlığıdır. |
| Gram fiyatı ↔ Has fiyatı | Gram fiyatı ayara özgüdür (22 ayar gramı), has fiyatı ayardan bağımsız tek fiyattır. |
Mevzuat
- Ağırlık ölçümü ve terazi doğrulaması ölçü-ayar (metroloji) mevzuatına tabidir; kuyumcu terazileri periyodik muayene edilir. GAP-MEVZUAT: ilgili kanun/yönetmelik adı, madde ve tarih doğrulanmadı.
- Basılı gram altın ürünlerinin saflık ve ağırlık standardı Darphane/rafineri sertifikasyonuna dayanır (GAP-MEVZUAT: kaynak doğrulanmadı).
