Kime: ERPGOLD'a dokunacak herkes. Süre: 1 gün. Ön koşul: TRACK-L0. Sonraki: TRACK-L2. Sektörde çalışmamış biri için bu seviye atlanamaz; ekranlardaki her alan bu kavramların karşılığıdır.
Öğrenme hedefi
- Has, milyem/ayar, gram, ons, işçilik kavramlarını tanımlar ve Has = Miktar × Milyem hesabını yapar.
- Ürün gruplarını (külçe, ziynet, hurda, takoz, model, taş/pırlanta, döviz, yan metaller) ölçü birimiyle eşler.
- Kur/parite/arbitraj/vadeli kavramlarını ve "yön büronun bakışıyla yazılır" kuralını açıklar.
- Kasa (nerede) ile bakiye (kime ait) ayrımını anlatır.
- Rafinasyon döngüsünü (takoz → ayar evi raporu → çeşni → has/gümüş) anlatır.
Teorik anlatım
İşin özü (kitapçık §2.1): kuyumcu ve döviz bürosu bir kıymeti alır, biraz pahalıya satar; kazanç marjdır. İki zorluk: mal sürekli değer değiştirir (pozisyon), ölçü birimi tek değildir (adet, gram, nominal) → ortak payda has.
Has ve milyem (SEC-HAS, SEC-MILYEM, SEC-AYAR): has = saf altın gramı; milyem = saflığın binde yazımı, ERPGOLD'da ondalık (0,916). Ayar 24'lük sistem: 22 ayar = 0,916, 18 = 0,750, 14 = 0,585, 24 = 0,995–0,999. Adetli üründe (çeyrek/yarım/tam) milyem alanı bir adedin has karşılığıdır (yarım ≈ 3,21 g). Tuzak: "gram" toplanmaz, has toplanır (kitapçık §2.2).
Ürün dünyası (kitapçık §2.3):
| Grup | Ölçü | Kavram makalesi |
|---|---|---|
| Has altın / külçe | gram | SEC-KULCE |
| Ziynet (çeyrek, yarım, tam, ata) | adet, sabit has | SEC-ZIYNET |
| Hurda | gram + ölçülen milyem; işçilik yok | SEC-HURDA |
| Takoz | gram + rapor no; çok metalli | SEC-TAKOZ, SEC-CESNI |
| Model / mamul | adet + gram + işçilik | SEC-MODEL, SEC-ISCILIK |
| Taş / pırlanta | karat / adet | SEC-TAS, SEC-PIRLANTA |
| Döviz | nominal | SEC-DOVIZ, SEC-NAKIT |
| Emtia | kart birimi | SEC-EMTIA |
| Ons | 31,1035 g; XAU/USD | SEC-ONS |
Döviz bürosu (kitapçık §2.4; SEC-KUR, SEC-PARITE): kur çifttir (alış/satış), fark marjdır; müşterinin alışı büronun satışıdır — ekranlarda yön büronun bakışıyla yazılır. Parite: iki dövizin oranı; arbitraj iki bağlı işlemdir. Vadeli: bugünün kuruyla ileri teslim; kasadan bir şey çıkmaz, yalnız hesaba yazılır. Kasa "nerede duruyor", bakiye "kime ait".
Rafinasyon (SEC-TAKOZ, SEC-CESNI, SEC-AYAR): atölye artığı ve hurda eritilip takoz olur; ayar evi numune (çeşni) keser, raporla milyem verir (rapor yoksa XRF tahmini); rafineri takozu has ve gümüşe çevirir, işçilik keser. Kuyumcu kurulumu 13 ayda 10.618 takoz, 16,4 t brüt / 5,6 t has, ort. milyem 0,702 (kitapçık §9.5).
Mevzuat (kitapçık §2.5): MASAK/KYC kimlik eşikleri, BTrans bildirimi, e-belge süreçleri, belge uyum işaretli (resmi) kasa. Eşik tutarları ve tarihleri GAP-MEVZUAT; wiki'de yalnız kaynaklı-tarihli bilgi yazılır (INT-MASAK-AMLSCAN, INT-BTRANS). Çağrıların yaklaşık üçte biri bu katmandan gelir; alan mantığından (has, kur) %1'in altı.
Sözlük: 18_Glossary/INDEX (195 terim); iş türleri makaleleri (SEC-KUYUMCU, SEC-DOVIZ-BUROSU, SEC-RAFINERI) henüz taslaktır (PHASE 4) — GAP.
ERPGOLD bağlantısı
- Has hesabı ekranda:
HAS = MİKTAR × MİLYEM, 1000'e bölme yok (BR-HESAP-001); milyem 0 ise has = miktar (BR-HESAP-002). - Ürün grubu =
IslemKodu(0 TAKOZ, 1 MADEN, 2 HURDA, 3 NAKİT …) ve ekran: MADEN/HURDA/NAKİT/TAKOZ/ÇEŞNİ/TAŞ/PIRLANTA/EMTİA (ENUM-ISLEM-TISLEMKODU). - Kur çifti
Sistem.Kurlar(TBL-SISTEM.KURLAR); yön GİRİŞ/ÇIKIŞ = büronun bakışı (BR-YON-001). - Kasa ↔ bakiye ayrımı =
Stok.StokHaraketleri↔Cari.BakiyeIslem(L2'de).
Örnek
Müşteri 40 g 14 ayar zincir getiriyor ve karşılığında USD istiyor. Adım: milyem 0,585 → has 23,40 g; has kuru 4.000 TL/g → 93.600 TL; USD satış 40,50 → 2.311 USD. Üç birim (gram, TL, USD) tek paydada (has → TL) buluştu. ERPGOLD'da bu, HURDA GİRİŞ + NAKİT ÇIKIŞ (veya peşin) olarak iki satırdır — L3.
Uygulamalı senaryo
- SCN-HURDA "Başlangıç durumu" ve "Kullanıcı işlemi"ni okuyun; 250 g × 0,995 hesabını elle doğrulayın.
- SCN-TAKOZ'da girişte 327,60 ve çıkışta 325,00 has farkının nedenini (çeşni) sektör diliyle açıklayın.
- SCN-PARITE'de 1.000 EUR → USD hesabını alış/satış kurlarıyla yapın.
Sık karıştırılan noktalar
- Gram ≠ has gram ≠ parça gramı: terazi gramı, has karşılığı ve sabit parça gramı (çeyrek 1,754 g) üç ayrı sayıdır (SEC-GRAM); kitapçık §5.1 fişinde yarım altın için Miktar 1 yazılmıştır (CTR-SEC-GRAM-01).
- Takoz ≠ külçe: külçe standart saflık/gramajda damgalı bar; takoz dökme, rapor numaralı, çok metalli (SEC-KULCE; sözlük tanımı daraltılmalı — CTR-SEC-TAKOZ-01).
- Kur ≠ parite ≠ fiyat: kur TL karşılığı, parite iki döviz oranı, fiyat işlem satırındaki birim bedel; NAKİT ekranında FİYAT parite tablosundan gelebilir (BR-KUR-006).
- Sarrafiye iki anlamda kullanılır (SEC-SARRAFIYE); "emtia" da iki anlamda (kart grubu / vadeli miktar formülü, CTR-SEC-EMTIA-01).
- Milyem üst sınırı programda doğrulanmadı: veride 1,01 hurda ve negatif çeşni milyemi var (GAP-SEC-MILYEM-01).
- Mevzuat eşikleri (kimlik, e-belge limiti) tarihli kaynak olmadan söylenmez; "5.000 $ / 85.000 TL" gibi değerler playbook'ta geçer ama tarih/mevzuat kaynağı GAP-MEVZUAT'tır.
Eğitmen notları
- Materyal: hesap makinesi, kitapçık §2 çıktısı, SEC-HAS/SEC-TAKOZ/SEC-PARITE makaleleri; mümkünse gerçek terazi ve bir ziynet örneği.
- Süre dağılımı: sabah has/milyem/ürün dünyası (3 saat), öğleden sonra döviz + rafinasyon + mevzuat (3 saat), quiz (1 saat).
- Sık hata: katılımcı "gram" ile "has gram"ı eşitler; her hesabı iki sütunlu (gram / has) yazdırın.
- Mevzuat sorularında kesin tutar vermeyin; GAP-MEVZUAT ilkesini örnekleyin.
Kaynak makaleler
Kitapçık §2 (sektör), §9.5 (takoz) · 02_Sector/Concepts (20 dolu kavram; 19 taslak) · 18_Glossary/INDEX · BR-HESAP-001 · BR-KUR-001 · INT-MASAK-AMLSCAN · INT-BTRANS · INT-EFATURA · _tools/agent_findings_sector1.md (sektör makalelerindeki CTR/GAP listesi)
Quiz
- (KC) 100 g 22 ayar bileziğin has karşılığı?
- (ÇS) ERPGOLD milyemi nasıl saklar? a) 916 b) 0,916 c) 22 d) %91,6
- (KC) Eski yarım altının kartındaki "milyem" alanı neyi tutar?
- (ÇS) Müşteri büroya dolar sattığında büro açısından bu… a) satış b) alış c) virman d) vadeli
- (KC) Kasa ile bakiye arasındaki fark tek cümleyle?
- (ÇS) 1 ons kaç gramdır? a) 28,35 b) 31,1035 c) 32,15 d) 30,00
- (KC) Çeşni nedir, neden hesaba yazılır?
- (ÇS) Hurdada işçilik… a) grama eklenir b) yoktur; yalnız has ödenir c) milyemle söylenir d) kur ile çarpılır
- (KC) Vadeli işlemde kasadan neden bir şey çıkmaz?
- (ÇS) Farklı ayarlardaki altınları toplamak için hangi ölçü kullanılır? a) gram b) adet c) has d) karat
Cevap anahtarı
| # | Cevap | Kaynak |
|---|---|---|
| 1 | 91,6 g | SEC-HAS, kitapçık §2.2 |
| 2 | b | SEC-MILYEM |
| 3 | bir adedin has gram karşılığı (≈3,21) | kitapçık §2.2, Ek C.1; SEC-ZIYNET |
| 4 | b — yön büronun bakışıyla | kitapçık §2.4; SEC-KUR |
| 5 | kasa "nerede duruyor", bakiye "kime ait" | kitapçık §2.4; SEC-NAKIT |
| 6 | b | SEC-ONS |
| 7 | ayar evinin kestiği numune; içinde altın var, gramı birinin hesabına yazılmalı | SEC-CESNI |
| 8 | b | SEC-HURDA, SCR-IFHURDA |
| 9 | mal/para o anda el değiştirmez; taahhüt hesaba yazılır | kitapçık §2.4, §5.3 |
| 10 | c | kitapçık §2.2 "TUZAK" |
Minimum başarı kriteri
- Quiz: 10 sorudan en az 8 doğru; 1, 3 ve 10 numaralı sorular zorunlu doğru.
- Uygulamalı senaryo: üç hesabın tamamı doğru (has 248,75; çeşni farkı 2,60 g; 1.000 EUR → 1.061,73 USD ± yuvarlama).