İşçilik

Kanonik tanım: TERM-ISCILIK (kavram eşleme listesinde "eşleşmedi" görünür; sözlükte madde mevcuttur — bkz. bulgular)

Sade tanım

İşçilik, bir altın ürünün altın değerinin üstüne eklenen imalat bedelidir: bileziği ören, yüzüğü döken, takozu rafine eden emeğin karşılığı. Altından ayrı hesaplanır ve iki biçimde söylenir (TERM-ISCILIK):

• Milyem (altın) cinsinden: "916 + 50 milyem" → müşteri gram başına 0,050 g has fazladan öder.
• Para cinsinden: gram veya adet başına TL/USD ("gramı 150 TL işçilik").

Hurda ve külçede işçilik yoktur; mamul (bilezik, model), ziynet ve rafinasyon hizmetinde vardır.

Sektörde neden var

• Kuyumcunun kârı buradadır: Altının kendisi piyasa fiyatına alınıp satılır; imalatçı ve perakendeci kazancı işçilik ve marjdan gelir.
• Bozdurmada geri alınmaz: Müşteri bileziği bozdurduğunda yalnız hası ödenir; ödediği işçilik "hurda farkı" olarak kaybolur.
• Rafineri ücreti altınla alınır: Kuyumcu kurulumunda rafinasyon işçiliği has gram olarak kesilir; 691,73 g takoz için 0,45 g has (kitapçık §9.5) — SEC-TAKOZ.
• Kart sayısı işi anlatır: Kuyumcu kurulumunda 103 hizmet/işçilik kartı vardır, döviz kurulumunda 60 (kitapçık §9.1).

Gerçek örnek

Kitapçık §9.5 gerçek takoz (hesaplar anonim): 691,73 g, 0,6380 Au. Giriş işleminde işçilik 0,45 has (atölye hesabı işletmeye alacaklandı); çıkış işleminde (rafineriye teslim) işçilik alanı 942,13 ve birimi HAS, tutar 0,31 has yazılmış. Rafinasyon ücreti para değil altınla tahsil edilmiştir; tutar alanı bu kurulumda metal taşır (kitapçık §9.5 "Dikkat").

Tutarlı tezgâh örneği (kendi örneğimiz): 22 ayar 20,00 g bilezik, has kuru 2.500 TL, satış tutarı 48.800 TL → altın değeri 45.800 TL, işçilik 3.000 TL = 1,20 has = gram başına 60 milyem.

Hesaplama örneği

Program kuralı (BR-MALIYET-001):

Miktar maliyeti = Miktar × Milyem × Has fiyatı
GİRİŞ işçilik  = (Tutar − Miktar maliyeti) ÷ maliyet birimi fiyatı
ÇIKIŞ işçilik  = kart işçiliği × (adet veya miktar)
Negatif işçilik → 0

Adım adım — 20,00 g 0,916 bilezik, has fiyatı 2.500 TL, tutar 48.800 TL: 1. Has = 20,00 × 0,916 = 18,32 g 2. Miktar maliyeti = 18,32 × 2.500 = 45.800 TL 3. İşçilik (TL) = 48.800 − 45.800 = 3.000 TL 4. İşçilik (has) = 3.000 ÷ 2.500 = 1,20 g; gram başına 1,20 ÷ 20 = 0,060 → 60 milyem

Takoz çıkışı (BR-TAKOZ-006): işçilik = (Has × işçilik fiyatı ÷ 1000) × birim kuru. 441,32 g has, işçilik fiyatı binde 1 (1,00): 441,32 × 1 ÷ 1000 = 0,44 g has — kitapçıktaki 0,45 değeriyle uyumlu büyüklük.

ERPGOLD'daki karşılığı

Ekranlar

• MADEN: işçilik ayrı alan olarak girilmez; TUTAR − altın değeri farkından hesaplanıp kayda yazılır (BR-MALIYET-001). Kart tanımında giriş/çıkış işçiliği ve birimi: Maden kartı tanımlama.
• TAKOZ GİRİŞİ / TAKOZ ÇIKIŞI: İŞÇİLİK DURUMU (Altından Düş / Para İle), HAS İŞÇİLİK, AG İŞÇİLİK fiyat ve birimleri.
• MODEL: kart işçilikli ise giriş/çıkış işçiliği, değilse maliyet/satış fiyatı (BR-MODEL-001).
• HİZMET: işçiliğin ayrı bir hizmet kalemi olarak faturalanması.
• Ziynet işçilik tarifesi: Ziynet işçilikleri ekranı (işlev açıklaması wiki'de GAP).

Raporlar

• Kâr raporları işçiliği maliyet/satış ayrımında gösterir: RFN-REPORTS.MADENSTOKKARRAPORU, RFN-REPORTS.TAKOZKARRAPORU.
• Metrik: MET-KAR, MET-MALIYET.

Tablolar/kolonlar (ekran etiketleriyle)

• İşlem satırı: İŞÇİLİK, İŞÇİLİK BİRİMİ, işçilik birim kuru, İŞÇİLİK DURUMU; takozda has/gümüş işçilik fiyat ve birimleri ayrı.
• Maden kartı: GİRİŞ İŞÇİLİĞİ / ÇIKIŞ İŞÇİLİĞİ, birimleri ve işçilik türü (adet/gram).
• Hesap kartı: takoz has/gümüş işçilik varsayılanları (BR-TAKOZ-005).

İş kuralları

• BR-MALIYET-001, BR-TAKOZ-004, BR-TAKOZ-006, BR-TAKOZ-007, BR-MODEL-001.
• Enum: ENUM-ISLEM-TISCILIKDURUMU.

Teknik (AIFASOFT içi)

Bu alt başlık müşteri görünümünde gizlenir. - TBL-CARI.ISLEMLER (Iscilik, IscilikBirimId, IscilikBirimKur, IscilikDurumu, HasIsc/GumIsc), TBL-STOK.MADEN (GirisIsciligi, CikisIsciligi), TBL-STOK.HIZMET. - GAP-SEC-ISCILIK-01: _req39.json "işçilik"i eşleşmeyen sayar; oysa 18_Glossary/TERM-ISCILIK.md mevcut — eşleme listesi güncellenmeli. - GAP-SEC-ISCILIK-02: Kitapçık §9.5 çıkış kaydında işçilik alanı 942,13 HAS iken tutar 0,31 has; 942,13'ün binde fiyat mı yoksa TL karşılığı mı olduğu belgelenmemiş. - Destek teması: "İşçilik neden sıfır göründü?" (BR-MALIYET-001 "Dokümanda" bölümü) — negatif işçilik 0'a çekilir.

Sık karıştırılan kavramlar

Mevzuat

• İşçilik, faturada altın bedelinden ayrı satır olarak gösterilebilir; KDV uygulaması altın bedeli ile işçilik arasında farklılık gösterir (sektör pratiği). GAP-MEVZUAT: KDV Kanunu istisna maddesi ve işçilik matrahına ilişkin tebliğ/tarih doğrulanmadı; kesin hüküm verilmemiştir.