Kâr

Kanonik tanım: TERM-KAR · metrik: MET-KAR

Sade tanım

Kâr, satış değeri ile satılan malın maliyeti arasındaki farktır. Kuyumcu ve döviz bürosunda "bir kıymeti alır, biraz pahalıya satar; kazanç aradaki farktır — fark küçük, hacim büyüktür" (kitapçık §2.1). Ama bu sektörde kârın iki kaynağı vardır ve karıştırılmamalıdır:

1. İşlem kârı (marj): Döviz bürosunda alış-satış kur makası, kuyumcuda işçilik ve milyem farkı. Her işlem satırında saklanır (TERM-MARJ).
2. Pozisyon kazancı (kur farkı): Elde tutulan altın/dövizin fiyat hareketiyle değer değiştirmesi; gerçekleşmemiş, bilançoda ayrı kalem (SEC-POZISYON).

ERPGOLD her işlem satırında maliyet ve satış değeri tutar; kâr hesaplanan alandır: giriş yönünde maliyet − satış, çıkış yönünde satış − maliyet. Alışta kâr sıfırdır, kâr satışta gerçekleşir.

Sektörde neden var

• Marj küçük, hata pahalı: 65 dolarlık satışta 17,69 TL kâr (%1); yanlış kur ya da unutulan işçilik bir günün kârını siler.
• Metal fiyatı kârı gizler: Has kuru %5 yükselince stoktaki altın değer kazanır; bunu satış kârı sanmak vergiyi ve fiyatlamayı bozar — sektör metal kısmını günün kuruyla ölçer (SEC-MALIYET).
• Kâr has cinsinden konuşulur: Kuyumcu kârı TL yerine "gram has" ile ölçer; enflasyon ve kur etkisini ayıklar (maden kâr raporu kârı has kuruna böler).
• Fiyatlama: Müşteriye özel fiyat/işçilik listeleri kâr marjını hesap bazında yönetir (Hesap fiyat ekle).

Gerçek örnek

Kitapçık §5.2 gerçek fişi (30.06.2023, anonim): 65 USD peşin satış.

Kitapçık §5.1 (alış, GİRİŞ): maliyet = satış değeri = 5.040 TL → kâr 0; kazanç bu yarım altın satıldığında doğar. "Maliyet ile satış arasındaki fark kârdır ve her satırda saklanır, sonradan hesaplanmaz" (§5.2).

Hesaplama örneği

Satır kârı (çıkış/satış)  = Satış değeri − Maliyet              (hesaplanan alan; giriş yönünde Maliyet − Satış)
Dönem kârı                = Σ satış tutarı − Σ (satış miktarı × maliyet)                      (MET-KAR)
Maden kâr raporu          : Kâr (TL) ÷ has kuru = kâr (g has) ; Kâr ÷ USD kuru = kâr (USD)   (maden kâr raporu fonksiyonu)
Bilanço kâr/zarar         = TOPLAM − DEVİR  (pozisyon değerlemesi dahil)                       (BR-BILANCO-001)
Kur farkı                 = pozisyon × (kapanış kuru − maliyet kuru)  — kârla toplanabilir, ayrı gösterilir (MET-KUR-FARKI)

Adım adım — 22 ayar 80 g bilezik satışı (has 73,28 g), has kuru 2.500 TL, stok işçiliği (LIFO) 4.200 TL, satış işçiliği 90 TL/g: 1. Maliyet = 73,28 × 2.500 + 4.200 = 187.400 TL 2. Satış değeri = 73,28 × 2.500 + 80 × 90 = 190.400 TL 3. Satır kârı = 190.400 − 187.400 = 3.000 TL; has cinsinden 3.000 ÷ 2.500 = 1,2 g has 4. Aynı gün has kuru 2.600'e çıksaydı satır kârı yine 3.000 TL olurdu (metal iki tarafta aynı kurla); stoktaki kalan 70 g'ın değer artışı (64,12 g × 100 = 6.412 TL) kâr değil, kur farkıdır.

ERPGOLD'daki karşılığı

Ekranlar

• Kâr elle girilmez; işlem ekranları (MADEN, NAKİT, HURDA, VADELİ) kayıtta maliyet/satış değerini hesaplar.
• Yönetim görünümü: Bilanço, Patron Bilançosu, Marj listesi.

Raporlar

• Maden Satış Kâr Raporu (RPT-37) — "maden satışlarından dönem kârı" (yalnız maden çıkışları, resmi hariç); RFN-REPORTS.MADENSTOKKARRAPORU, RFN-REPORTS.TAKOZKARRAPORU, RFN-REPORT.GETVADELIKARRAPORU, RFN-BILANCO.GETIKAR, RFN-BILANCO.GETKURFARKI.
• Ciro raporları kâr değildir: Müşteri Ciro (RPT-23), MET-CIRO.
• Metrikler: MET-KAR (gerçekleşmemiş değer artışı kâr değildir), MET-KUR-FARKI (çift sayma uyarısı).

İş kuralları

• BR-MALIYET-001, BR-MALIYET-002, BR-MALIYET-003, BR-CEVIR-002: maliyet/satış değerinin ekrana göre hesabı; hizmette yalnız satış (hizmet geliri).
• BR-KUR-004, BR-KUR-005: satışta satış kuru gelir — marjın kaynağı; BR-KUR-008: veritabanı tarafı hep alış kuru (makas kaybı).
• BR-BILANCO-001: kâr/zarar = toplam − devir; masraf hesapları gelir/gider.
• BR-BSMV-001: döviz satış kârından BSMV ayrı hesaplanır.

Teknik (AIFASOFT içi)

Bu alt başlık müşteri görünümünde gizlenir. - Cari.Islemler.Kar hesaplanan kolon: case when IslemTuru in (0,2,4) then Maliyet−Satis else Satis−Maliyet end; Maliyet, Satis uygulama (Cari.IslemEx.MaliyetHesapla) yazar — TBL-CARI.ISLEMLER. - FN-CARI.MADENKARRAPORU: IslemKodu=1 And IslemTuru=1 And IslemTipi not in (11,12); Kar ÷ HasKur, Kar ÷ UsdKur, Mal = Iscilik×IscilikBirimKur/HasKur + Miktar×AuMilyem. Yalnız MADEN çıkışı — hurda (2), model (9), takoz kârı ayrı fonksiyonlarda; nakit kârı için tek fonksiyon görülmedi. - FN-BILANCO.GETIKAR: işlem bazında bakiye + maden has + maden Maliyet (işçilik) + nakit + takoz satırlarını günün kur listesiyle TL'ye çevirip toplar — "kâr" adına rağmen bir işlemin defter etkisinin değerlemesidir; bakiye satırında Kur.Satis, stokta Kur.Alis kullanır. - CTR-SEC-KAR-01: METRIC_DICTIONARY#met-kar "Σ(SatışTutar) − Σ(SatışMiktar × Maliyet)" yazar ve Cari.MadenKarRaporu'nu kullanan sayar; fonksiyon satır Kar kolonunu toplar (maliyet = günün kuruyla metal + LIFO işçilik — CTR-SEC-MALIYET-01). "Satış miktarı × birim maliyet" formülü kodda yoktur; metrik "Σ Kar (çıkış satırları)" olarak düzeltilmeli. Bilanco.GetIKar da MET-KAR altında sayılır ama kâr değil değerleme hesaplar. - GAP-SEC-KAR-01: Nakit/döviz dönem kârı ve vadeli kârının (Report.GetVadeliKarRaporu) formülü fonksiyon sayfalarında açıklamasız; "Bilanco.GetIKar"ın hangi ekranı beslediği doğrulanmadı.

Sık karıştırılan kavramlar

Mevzuat

• Ticari kâr, kurumlar/gelir vergisi matrahının temelidir; altın ve dövizin dönem sonu değerlemesinden doğan farklar VUK değerleme hükümlerine, döviz satış kârı ayrıca BSMV'ye tabidir (TERM-BSMV). GAP-MEVZUAT: ERPGOLD'daki satır kârı/bilanço kâr-zararı resmi vergi matrahı değildir; değerleme yöntemi, madde numarası ve tarih bu wiki'de doğrulanmadı; kesin hüküm verilmemiştir.