Pozisyon

_req39.json "pozisyon" için sözlük eşleşmesi vermez (GAP-SEC-POZISYON); kanonik metrik: MET-NET-POZISYON.

Sade tanım

Pozisyon, işletmenin bir birimde (has, USD, EUR…) fiyat riskine açık net varlığıdır: elindeki stok artı müşterilerden alacağı eksi müşterilere borcu. Pozitifse işletme o birimde longdur (fiyat yükselirse kazanır), negatifse shorttur (fiyat yükselirse kaybeder). Kuyumcu ve döviz bürosunda kâr yalnız marjdan değil, pozisyonun fiyat hareketinden de gelir ya da gider; bu yüzden "elimde ne kadar mal var" sorusu muhasebenin merkezindedir (kitapçık §2.1).

ERPGOLD'da pozisyon, stok defteri ile bakiye defterinin birim bazında toplamıdır ve canlı ekranlarla raporlardan izlenir; ayrıca her birim için pozisyon limiti tanımlanabilir.

Sektörde neden var

• Değer her an değişir: 100 g hası sabah alıp akşam satan kuyumcunun kârı marjdan değil pozisyondan gelir (kitapçık §2.1). Pozisyon bilinmezse risk bilinmez.
• Hedge kararı: Büro fazla EUR pozisyonunu USD'ye çevirir ya da vadeli işlemle kapatır; kuyumcu has açığını borsa/rafineri alımıyla kapatır (SEC-ARBITRAJ, SEC-VADELI).
• Bilanço: Dönem sonu kâr/zarar, pozisyonun değerlemesinden çıkar; kur farkı ayrı bir kalemdir (BR-BILANCO-001).
• Limit ve kontrol: Şube bazında açık pozisyon limitleri tanımlanır; vezne limit aşınca uyarılır (Teknik: pozisyon tanım tablosu).

Gerçek örnek

Kitapçık §5.3 gerçek fişi (27.06.2023): vadeli USD satışı 23.328 USD. Kasadan dolar çıkmadı ama işletme müşteriye 23.328 USD borçlandı; USD pozisyonu o kadar kısaldı (short). Aynı gün büro 23.328 USD alıp stoğa koyarsa pozisyon tekrar sıfırlanır — vadeli satışın hedge'i budur.

Kurgusal şube tablosu (anonim, has birimi, has kuru 2.500 TL):

Has kuru 100 TL artarsa şube 75.000 TL değer kazanır; düşerse kaybeder.

Hesaplama örneği

Net pozisyon (birim) = Stok + Alacak − Borç                                     (MET-NET-POZISYON)
                    = Σ stok defteri miktarı + Σ bakiye defteri (+ müşteri borçlu, − alacaklı)
Bilanço satırı       = BAKİYE + STOK + PIRLANTA + İŞÇİLİK + TAKOZ + TAŞ + MALZEME  (BR-BILANCO-001)
Kâr/zarar (dönem)    = TOPLAM − DEVİR ; Kur farkı = pozisyon × (kapanış kuru − maliyet kuru)  (MET-KUR-FARKI)
Raporsuz takoz       : has'a %60 milyemle katılır (MET-NET-POZISYON notu, OzetBilanco)

Adım adım — USD pozisyonu: kasada 12.000 USD, müşteri A 5.000 USD borçlu, müşteri B 23.328 USD alacaklı (vadeli satış): 1. Stok = +12.000 2. Bakiye toplamı = +5.000 − 23.328 = −18.328 3. Net pozisyon = 12.000 − 18.328 = −6.328 USD → short 4. USD/TL 26,00'dan 26,50'ye çıkarsa değerleme farkı = −6.328 × 0,50 = −3.164 TL (kur farkı zararı); büro 6.328 USD alarak pozisyonu kapatabilir.

ERPGOLD'daki karşılığı

Ekranlar

• Pozisyon (Hesap Yönetimi ▸ Rapor ▸ Pozisyon), Pozisyon detay, Durum Raporu (Pozisyon Hacim), Hacim Raporu (Pozisyon Durum) — canlı, periyodik yenilenir (kitapçık §4.8).
• Stok tarafı: Maden Stokları, Nakit Stokları; bilanço: Bilanço, Patron Bilançosu.

Raporlar

• Pozisyon Raporu (RPT-18) — "stok + alacak − borç = net pozisyon; kur riski yönetiminin ana raporu"; Resmi Pozisyon (RPT-38); Pozisyon (RPT-80); Hacim (RPT-28).
• Fonksiyonlar: RFN-POZISYON.GETPOZISYON, V1/V2/V3, RFN-POZISYON.GETOLDPOZISYON, RFN-REPORTS.GETPOZISYONDETAYV2, RFN-REPORTS.RESMIPOZISYON, RFN-BILANCO.GETKURFARKI.
• Metrikler: MET-NET-POZISYON, MET-KUR-FARKI; pozisyon + bakiye toplanmaz (aynı defter); vadeli dahil/hariç sürüme göre.
• Destek teması: PRB-POZISYON-000 (68 çağrı, süreç dokümanı yok — KNOWN_GAPS).

İş kuralları

• BR-BILANCO-001: bilanço kalemleri ve kâr/zarar; pozisyon listesi gelir/gider dışındaki kalemleri kod bazında toplar; BR-BILANCO-002: bilanço birimi şubeden.
• BR-BAKIYE-018: bakiyeler alış kuruyla TL'ye çevrilir; kur girilmemişse toplamlar 0 gelir (PB-036).
• BR-BAKIYE-009: raporsuz takoz %60 milyemle değerlenir; BR-KUR-008: veritabanı tarafındaki kur okuması alış kurudur.

Teknik (AIFASOFT içi)

Bu alt başlık müşteri görünümünde gizlenir. - FN-POZISYON.GETPOZISYONV3 = Bilanco.OzetBilanco satırlarının GELIR/GIDER hariç SUM(Bakiye) (kod, birim); FN-BILANCO.OZETBILANCO: Cari.BakiyeIslem (HesapTuru ≠ 4 masraf, Carpan ile ana birime) + Stok.GetNakitStoklari + Stok.GetMadenStoklari (STOK has + ISCILIK maliyet) + çeşni + pırlanta + taş + takoz (raporsuz ×0,6) + genel malzeme; Net = Bakiye × Kur1.Alis ÷ Kur2.Alis. - Bakiye işareti olduğu gibi toplanır: Bakiye > 0 müşteri borçlu = işletme alacaklı (+), < 0 (−) — "stok + alacak − borç" bu işaretle örtüşür. Devir satırları (IslemId = −1) dahildir. - FN-POZISYON.GETPOZISYON yalnız TBL-POZISYON.POZISYONLAR (pozisyon tanımları/limitleri) okur — adı aynı, işlevi farklı. - GAP-SEC-POZISYON-01: Pozisyon fonksiyonlarının (GetPozisyon, V1–V3, GetOldPozisyon, GetDPozisyon, MüşteriŞemasıD.GetPozisyon) hangisinin hangi ekranı beslediği ve V1/V2/V3 arasındaki vadeli dahil/hariç farkı kaynak açıklamasız (fonksiyon sayfaları GAP). Pozisyon limit uyarısının kod yolu doğrulanmadı. - GAP-SEC-POZISYON-02: Resmi işlemler (tip 11/12) deftere yazılmadığından pozisyona girmez; resmi pozisyon ayrı fonksiyonla (Reports.ResmiPozisyon) işlem tablosundan hesaplanır — iki pozisyonun mutabakat yöntemi belgelenmemiş.

Sık karıştırılan kavramlar

Mevzuat

• Yetkili müesseseler için döviz pozisyonu/sermaye yeterliliği ve kıymetli maden aracı kuruluşları için pozisyon limitleri Hazine ve Maliye Bakanlığı / BİST düzenlemelerine tabidir; dönem sonu kur değerlemesi VUK hükümlerine bağlıdır. GAP-MEVZUAT: pozisyon limiti oranı, değerleme kuru (TCMB alış) ve dayanak tebliğin madde/tarihi bu wiki'de doğrulanmadı; kesin hüküm verilmemiştir.