Alacak — ERPGOLD Wiki

Kanonik tanım: TERM-ALACAK · yön kodu: TERM-ISLEM-TURU-2-ALACAK-A

Sade tanım

Alacak, müşterinin işletmeden alması gereken miktardır: müşteri mal ya da para bıraktı, karşılığını henüz almadı; "müşteri 91,6 g has alacaklı", "müşteri 23.328 USD alacaklı". İşletme açısından bu bir borçtur (biz ona vereceğiz). Sektörde alacak birim birim tutulur; TL alacağı ile has alacağı ayrı satırdır.

ERPGOLD'da alacak, bakiye defterinde eksi (−) işaretli tutardır; bakiye kartında ALACAK sütununda ve yeşil renkte görünür. Müşteriyi alacaklandıran yönler GİRİŞ, ALIŞ ve ALACAK'tır (BR-YON-002).

Sektörde neden var

Emanet ve avans mantığı: Kuyumcuda müşteri hurdasını bırakır, mamulü sonra alır; rafineriye takoz gönderen atölye has alacaklısı olur (SEC-RAFINERI). Arada geçen sürede alacak izlenmelidir.
Vadeli işlem alacağı: Vadeli satışta müşteri teslim edilecek dövizin alacaklısıdır; kasadan çıkmadığı için yalnız defterde durur (kitapçık §5.3).
Altın alacağı = pozisyon riski: Müşteriye has borçlanmak, işletmeyi o kadar has "short" yapar; kur yükselirse zarar (SEC-POZISYON).
Birim dönüştürme: Müşteri has alacağını TL olarak isteyebilir; bu çevir ile yapılır (SEC-CEVIR).

Gerçek örnek

Kitapçık §5.3 gerçek fişi (27.06.2023, anonim): vadeli USD satışında müşteri 23.328 USD alacaklı oldu.

Birim	Bakiye defteri	Bakiye kartı
USD	−23.328	ALACAK 23.328 (yeşil)
TL	+600.000	BORÇ 600.000 (kırmızı)

Kitapçık §9.5'teki takoz çıkışında rafineri hesabına +441,32 HAS yazılmıştır; takoz dalında işaret ters okunur (çıkışta has alacak, işçilik borç) — bkz. BR-BAKIYE-007 ve Teknik not.

Hesaplama örneği

Bakiye (birim)  = Σ bakiye satırları (hesap, birim)
ALACAK          = |Bakiye|  (Bakiye < 0)                                  (BR-YON-007)
NET (TL)        = −Bakiye × birimin alış kuru   → alacakta pozitif, yeşil (A)

Adım adım — müşteri cari hesaba 100 g 22 ayar hurda bıraktı (işçilik yok), sonra 50.000 TL avans aldı: 1. Hurda GİRİŞ: HAS −91,6 → ALACAK 91,6 g 2. NAKİT ÇIKIŞ (cari): TL +50.000 → BORÇ 50.000 TL 3. Kart: HAS alacak 91,6 g, TL borç 50.000; has kuru 2.500 ise NET = 91,6 × 2.500 − 50.000 = +179.000 TL (müşteri net alacaklı, yeşil A) 4. Müşteri kalan alacağını TL'ye çevirmek isterse ÇEVİR ekranında ALACAK seçilir; miktar alanına 91,6 otomatik gelir (BR-BAKIYE-015).

ERPGOLD'daki karşılığı

Ekranlar

BAKİYE kartı: ALACAK sütunu, yeşil toplam etiketi (A).
ÇEVİR: İŞLEM = ALACAK → "alacağı başka birime çevir"; VİRMAN: ALACAK → alacağı başka hesaba aktar.
BORÇ İŞLEMLERİ: karşılıksız alacak düzeltmesi (örn. lehine kur farkı).
Tezgâh: CARİ İŞLEMLER; satıra tıklayınca kart o işlem itibarıyla hesaplanır (BR-BAKIYE-012).

Raporlar

Bakiye Extresi (RPT-1), Bakiye Kontrol (RPT-16), RFN-REPORT.BAKIYELISTESI, RFN-REPORTSV2.BAKIYEDOKUMU.
İşlem görmeyen alacaklar: RFN-REPORT.ISLEMGORMEYENBAKIYELISTESI; metrik MET-BAKIYE.

İş kuralları

BR-YON-002: maden/hurda/model girişinde has ve tutar eksi (alacak).
BR-YON-003: çevir/vadeli/hizmette giriş yönünde ana birim artı, tutar eksi — iki satır zıt işaretle.
BR-BAKIYE-001: cari maden işlemi iki bakiye satırı (has + tutar) üretir.
BR-YON-006: çevirdeki ALACAK yön 2'ye yazılır; virmanda GİRİŞ (0) olarak kaydedilir (CTR-026).

Teknik (AIFASOFT içi)

Bu alt başlık müşteri görünümünde gizlenir. - Cari.BakiyeIslem.Bakiye < 0 = alacak — TBL-CARI.BAKIYEISLEM; FN-BAKIYE.GETBAKIYE ALACAK = |Bakiye|, NET = Bakiye × −1 × Alis. - IslemTuru = 2 veride yoktur; ÇEVİR işlem kodu (4) her iki kurulumda 0 satırdır (kitapçık §9.3 tablosunda yer almaz) — bu yüzden yön 2/3 hiç yazılmamıştır. - Takoz dalında (TRG-CARI.ACCEPTTRANSACTION) has satırı girişte 0 − HasBakiye (alacak), çıkışta +HasBakiye; kitapçık §9.5 çıkışta rafineri hesabına "+441,32 HAS bakiyesi yazıldı" der — bu, rafinerinin has borçlandığı (işletmenin alacaklı olduğu) anlamına gelir; BR-BAKIYE-007 başlığı "çıkışta tersi" bunu ifade eder. Anlatım "rafineri alacaklandı" diye okunmamalı (SEC-TAKOZ'da düzeltme notu önerilir).

Sık karıştırılan kavramlar

Çift	Fark
Alacak ↔ Borç	Zıt durumlar: alacakta işletme müşteriye, borçta müşteri işletmeye verecek; eksi/artı, yeşil/kırmızı (SEC-BORC).
Müşteri alacağı ↔ İşletme alacağı	Bakiye kartı müşteri gözüyle konuşur: ALACAK = müşteri alacaklı. Muhasebede aynı tutar işletmenin borcudur.
Alacak (durum) ↔ ALACAK (yön seçeneği)	Durum defter toplamıdır; yön seçeneği çevir/virmanda "alacak tarafını işle" demektir.
Alacak ↔ Alış	Alış ticaret yönüdür (4), alacak bakiye durumudur; alış müşteriyi alacaklandırır ama eş anlamlı değildir (SEC-ALIS).
Alacak ↔ Emanet	Emanet tipli nakit işlemi de bakiye yazar ama stok yazmaz; kavramsal olarak "saklanan para", alacak ise "hak" (TERM-EMANET-ISLEM-TIPI-4).

Mevzuat

Müşteriye ait alacakların (özellikle emanet/avans niteliğindeki para ve altın) kimlik tespiti ve kayıt yükümlülüğü MASAK düzenlemelerine, ticari alacakların dönem sonu değerlemesi vergi mevzuatına tabidir. GAP-MEVZUAT: eşik tutarları, değerleme kuralı ve dayanak mevzuatın madde/tarihi bu wiki'de doğrulanmadı; kesin hüküm verilmemiştir.