Alış — ERPGOLD Wiki

Kanonik tanım: TERM-ALIS-SATIS-KURU · yön kodu: TERM-ISLEM-TURU-4-ALIS-A

Sade tanım

Alış, işletmenin bir kıymeti müşteriden satın almasıdır; döviz bürosu ve kuyumcuda iki ayrı şeyi adlandırır:

Alış yönü: Mal/para işletmeye girdi — GİRİŞ ile aynı taraf. Vadeli ve parite ekranlarında ALIŞ (yön kodu 4) sözcüğü, maden/nakit ekranlarında GİRİŞ (0) sözcüğü kullanılır; raporda ikisi birlikte "alış" sayılır (kitapçık §3.3, MET-ALIS).
Alış kuru: İşletmenin müşteriden alırken uyguladığı, satış kurundan düşük fiyat. Alış ile satış kuru arasındaki fark marjdır (TERM-MARJ).

Kritik ayrım: müşteri açısından alış, işletme açısından satıştır; ERPGOLD yönü daima işletmenin bakışıyla yazar (kitapçık §2.4).

Sektörde neden var

Kazanç modeli: Sektör "bir kıymeti alır, biraz pahalıya satar"; kâr alış-satış makasındadır, fark küçük hacim büyüktür (kitapçık §2.1).
İki kur ilanı: Pano/kur listesi her birim için alış ve satış kuru gösterir; müşteri döviz bozdururken alış kuru, alırken satış kuru uygulanır (SEC-KUR).
Maliyet alışta oluşur: Stoğa giren malın edinme değeri alış anında yazılır; satış kârı bu maliyete göre ölçülür (SEC-MALIYET).
Pozisyon alışla uzar: Alış stoğu/alacağı artırır, işletmeyi o birimde "long" yapar (SEC-POZISYON).

Gerçek örnek

Kitapçık §5.1 gerçek fişi (30.06.2023, anonim): müşteri 1 adet yarım altın bozdurdu; vezne GİRİŞ (alış yönü) seçti, fiyat 5.040 TL, peşin. Kasadan 5.040 TL çıktı, kasaya yarım altın girdi; satırda maliyet = satış değeri = 5.040, yani alışta kâr sıfırdır. Aynı gün has kuru 1.609 TL olduğuna göre 3,21 g has × 1.609 = 5.165 TL piyasa değeri; 5.040 TL'lik alış fiyatı işletmeye 125 TL (%2,4) alış marjı bırakmıştır.

Kitapçık §5.4'teki parite fişi (27.06.2023) ise bir satış + alış çiftidir: EUR satırı SATIŞ (5), USD satırı ALIŞ (4), iki satırın TL değeri aynı (43.005). Kitapçık bunu "müşteri euro verdi, dolar aldı" diye anlatır; işletme bakışıyla yön kuralı (müşteriden alınan = ALIŞ) uygulanırsa EUR satırının ALIŞ olması beklenirdi — bkz. Teknik bölümündeki CTR-SEC-ALIS-01.

Hesaplama örneği

Alış tutarı (tek kur)      : Tutar = Miktar × Alış kuru
Marj                        : (Satış kuru − Alış kuru) × Miktar         (TERM-MARJ)
Vadeli alış fiyatı (çapraz) : Ana birim alış ÷ Karşı birim satış        (BR-KUR-004)
Alış satırında kâr          : Kar = Maliyet − Satış değeri  (normalde 0) (kâr hesaplanan alanı)

Adım adım — müşteri 1.000 USD bozdurdu; pano alış 26,00, satış 26,15: 1. Tutar = 1.000 × 26,00 = 26.000 TL (kasadan ödenir) 2. Bu dolar aynı gün satış kurundan satılırsa 26.150 TL; marj = (26,15 − 26,00) × 1.000 = 150 TL 3. Alış satırının kendisi kâr üretmez; kâr satış satırında gerçekleşir (SEC-KAR).

ERPGOLD'daki karşılığı

Ekranlar

VADELİ: İŞLEM alanında ALIŞ/SATIŞ; ALIŞ'ta fiyat = ana birim alış ÷ karşı birim satış kuru (BR-KUR-004).
NAKİT, MADEN: alış yönü GİRİŞ olarak seçilir; ekrana gelen fiyat alış kurudur (TERM-ALIS-SATIS-KURU).
PARİTE: iki döviz arası takas, satış + alış çifti (SEC-PARITE).
PERAKENDE SATIŞ: kur yöne göre seçilir (BR-KUR-005).
Kur listesi girişi: KUR GİRİŞ EKRANI.

Raporlar

MET-ALIS: yön 0 ve 4 birlikte; alış ciro değildir (MET-CIRO).
Hacim ve pozisyon raporları alış/satışı ayrı sütunda verir: Hacim Raporu (RPT-28), RFN-POZISYON.GETHACIMRAPORU, Kur Listesi (RPT-86).

İş kuralları

BR-YON-006: vadeli ekranındaki ALIŞ/SATIŞ seçimi yön 4/5'e yazılır.
BR-KUR-008: veritabanı tarafındaki kur fonksiyonu daima alış kurunu döner (kitapçık Ek C.4) — satış tarafı değerlemelerinde makas kaybolur.
BR-MALIYET-001: girişte maliyet = satış değeri; işçilik farktan türetilir.
BR-BAKIYE-018, BR-YON-007: bakiye kartı NET değeri alış kuruyla hesaplanır.

Teknik (AIFASOFT içi)

Bu alt başlık müşteri görünümünde gizlenir. - IslemTuru = 4; hesaplanan IslemYonu 0/4 → 'ALIS'. Kur.Alis, Birim.Price (alış), Fn.GetKur alış döner — TBL-SISTEM.KURLAR, FN-FN.GETKUR. - Tetikleyici 4'ü 0 ile aynı dalda işler (IslemTuru IN (0,2,4)), stok satırı ise yalnız 0/1'e bakar: Case When @IslemTuru=0 … When @IslemTuru=1 … — yön 4/5 taşıyan satır stok üretirse (vadeli üretmez) Miktar NULL kalır. GAP-SEC-ALIS-01: yön 4/5 ile stok üreten bir işlem kodu olup olmadığı veriden doğrulanmadı. - CTR-SEC-ALIS-01: Kitapçık §5.4 anlatımı "müşteri 1.500 EUR verdi, 1.645 USD aldı" der; aynı fişte EUR satırı IslemTuru=5 SATIŞ, USD satırı 4 ALIŞ'tır. İşletme-bakışı yön kuralına (kitapçık §2.4, BR-YON-001) göre müşteriden alınan EUR'nun ALIŞ olması gerekirdi. Ya anlatım ters (işletme EUR sattı, USD aldı) ya da parite/arbitraj bacaklarında yön müşteri bakışıyla yazılıyor; iFNakit.SaveCashTransaction / iFVadeli bacak yönü kodla doğrulanmalı (BR-TIP-011, BR-VADELI-004). SEC-PARITE ve SEC-ARBITRAJ aynı anlatımı taşır.

Sık karıştırılan kavramlar

Çift	Fark
Alış ↔ Giriş	Aynı taraf; ALIŞ vadeli/parite ekranlarının, GİRİŞ maden/nakit ekranlarının sözcüğüdür. Raporda 0 ile 4 ayrı sayılmaz (SEC-GIRIS).
Alış kuru ↔ Satış kuru	Alış kuru işletmenin ödediği, satış kuru tahsil ettiği fiyat; fark marjdır. Kur listesinde ikisi de vardır (SEC-KUR).
İşletmenin alışı ↔ Müşterinin alışı	Müşteri "aldım" diyorsa işletme satmıştır; fiş işletme gözüyle ÇIKIŞ/SATIŞ'tır (kitapçık §2.4).
Alış ↔ Alacak	ALACAK bakiye durumu ya da çevir yönüdür (2); alış bir ticaret yönüdür (4) (SEC-ALACAK).

Mevzuat

Yetkili müesseseler alış ve satış kurlarını ilan etmek zorundadır; TCMB kurları resmi belgelerde esas alınır (TERM-TCMB-KURU). Resmi (fatura/mahsup) işlemlerde alış yönünde TCMB alış kuru kullanılır (BR-KUR-002). GAP-MEVZUAT: kur ilanı ve döviz alım belgesi yükümlülüğünün dayanağı (tebliğ, madde, tarih) bu wiki'de doğrulanmadı.