Kanonik tanım: TERM-PARITE
Sade tanım
Parite, iki yabancı paranın birbirine oranıdır: EUR/USD 1,0967 demek, 1 euronun 1,0967 dolar ettiğidir. Kur bir birimin TL fiyatıyken, parite TL'ye uğramadan iki dövizi karşılaştırır (kitapçık §2.4). Müşteri euro verip dolar istediğinde büro bunu "euroyu TL'ye boz, TL ile dolar al" diye iki ayrı fiyattan değil, tek bir parite üzerinden yapar; ERPGOLD bunu yine iki bağlı satırla kaydeder ama kasadan TL geçmez (SEC-ARBITRAJ).
ERPGOLD'da parite hem bir tanım tablosudur (çift ve yön: Çarp/Böl) hem de bir işlem tipidir (NAKİT ekranında PARİTE, kısaltma X) hem de bir ekrandır (PARİTE ekranı, iki döviz arası takas).
Sektörde neden var
- Çapraz işlem talebi: Turist, ihracatçı ve sarraf sık sık döviz-döviz takası ister; büro her seferinde TL'ye çevirirse iki kez marj alır ve müşteri kaçar.
- Arbitraj fırsatı: Piyasa paritesi ile büronun kendi alış/satış kurlarından türeyen çapraz oran arasındaki fark kâr veya zarar yaratır.
- Yön kavramı: Bazı çiftler "çarp", bazıları "böl" ile hesaplanır (EUR/USD'de euro miktarı çarpılır; USD/JPY'de bölünür); tanım tablosunda yön tutulur (ENUM-PARITE-YON).
- Altın için de geçerli: Has kurunun USD ve TL karşılığı arasındaki oran da bir paritedir; NAKİT ekranında fiyat parite tablosundan gelir (BR-KUR-006).
Gerçek örnek
Kitapçık §5.4 gerçek fişi (hesap anonim): müşteri 1.500 EUR verdi, 1.645 USD aldı; parite 1,09667. Aynı fişte GBP→USD (3.000 → 3.825) ve CHF→USD (3.000 → 3.370) yapılmış.
| Satır | Yön | Döviz | Miktar | TL değeri | Bağ |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | SATIŞ | EUR | 1.500 | 43.005 | ana kayıt |
| 2 | ALIŞ | USD | 1.645 | 43.005 | 1. satıra bağlı |
İki satırın TL tutarı aynıdır (43.005): TL yalnız değerleme pivotudur, kasadan geçmez. Satırlardan türetilen kurlar: EUR 43.005 ÷ 1.500 = 28,67 TL; USD 43.005 ÷ 1.645 = 26,1429 TL; 28,67 ÷ 26,1429 = 1,0967 ✓.
Hesaplama örneği
Parite (EUR/USD) = EUR/TL kuru ÷ USD/TL kuru
Alınan USD = Verilen EUR × Parite (yön Çarp)
Verilen EUR = Alınan USD ÷ Parite
PARİTE ekranı : TUTAR = Round(FİYAT × MİKTAR ÷ FİYAT2, 0) (BR-KUR-010; yön Böl ise (Miktar ÷ Fiyat) ÷ Fiyat2)
Adım adım — 1.500 EUR → USD, EUR/TL 28,67, USD/TL 26,1429: 1. Parite = 28,67 ÷ 26,1429 = 1,09667 2. USD = 1.500 × 1,09667 = 1.645,005 → 1.645 USD (tam sayıya yuvarlanır — BR-KUR-010) 3. TL pivotu = 1.500 × 28,67 = 43.005 TL = 1.645 × 26,1429 4. Büro marjı: büro EUR'yu alış kurundan alıp USD'yi satış kurundan verdiği için piyasa paritesinden (ör. 1,0990) daha düşük parite uygular; 1.500 × (1,0990 − 1,09667) = 3,50 USD kazanç.
ERPGOLD'daki karşılığı
Ekranlar
- PARİTE (X - PARITE): iki döviz arası takas; ALINACAK / VERİLECEK etiketleri ve alış/satış fiyat etiketleri yöne göre değişir (BR-DOVIZ-001); "Resmi" seçimi tipi NORMAL/FATURA yapar.
- NAKİT: işlem tipi PARİTE (10) → iki nakit satırı; fiyat parite tablosundan (TERM-PARITE-ISLEM-TIPI-10).
- ÇEVİR: bakiyeyi başka birime çevirirken fiyat parite tablosundan, yoksa birim oranından (BR-KUR-009).
- VADELİ: vadeli arbitraj iki bacaklı (BR-VADELI-004).
- Tanım: Parite Tanımlama (işlev açıklaması wiki'de GAP).
Raporlar
- Hacim raporunda arbitraj tek işlem sayılacaksa ana kayıt satırları (bağ alanı −1) sayılır; hacim istenirse iki bacak da (kitapçık §5.4). RFN-POZISYON.GETHACIMRAPORU, Pozisyon Raporu (RPT-18).
Tablolar/kolonlar (ekran etiketleriyle)
- Parite tanımı: BİRİM 1, BİRİM 2, YÖN (Çarp/Böl), parite değeri.
- İşlem satırı: iki bacakta VARYANT (karşı işlem bağı: ana kayıtta −1, bağlı kayıtta ana satırın numarası — TERM-VARYANT), açıklamada "Parite: EUR 1.500 × 1,09667 = 1.645" metni, tip işareti −2 ("tip gerekmiyor").
İş kuralları
- BR-KUR-010: PARİTE ekranı tutar formülü ve ikinci bacak.
- BR-KUR-006: NAKİT'te fiyat = parite tablosu; aynı birimde 1 ve kilitli.
- BR-KUR-009: ÇEVİR'de parite.
- Enum: ENUM-PARITE-YON, ENUM-PARITE-ISLEM.
Teknik (AIFASOFT içi)
Bu alt başlık müşteri görünümünde gizlenir. - TBL-SISTEM.PARITELER, TBL-CARI.ISLEMLER (VaryantId, IsArbitiraj), TBL-SISTEM.KURLAR. - CTR (mevcut, TERM-ARBITRAJ): kod enum'unda ARBİTRAJ=13 tipi tanımlı ama veride kullanılmamış; gerçek arbitraj kayıtları tip −2 ve bağ alanıyla yazılır (kitapçık §5.4). CTR-002/044 ile ilişkili. - GAP-SEC-PARITE-01: PARİTE ekranı (iki döviz) ile NAKİT ekranındaki PARİTE tipi (10) aynı veri desenini mi üretir (tip −2 mi 10 mu)? Kitapçık §5.4 tip −2 gösterir; TERM-PARITE-ISLEM-TIPI-10 tip 10 der. Hangi ekranın hangi tipi yazdığı netleştirilmeli. - GAP-SEC-PARITE-02: Parite tanım tablosunun canlı kurulumlardaki satır sayısı ve "yön" kullanımı ölçülmedi.
Sık karıştırılan kavramlar
| Çift | Fark |
|---|---|
| Parite ↔ Kur | Kur bir birimin ana birim (TL) fiyatı, parite iki yabancı paranın birbirine oranıdır (SEC-KUR). |
| Parite ↔ Arbitraj | Parite orandır; arbitraj o oranla yapılan çapraz işlemin (iki bağlı satır) adıdır. |
| PARİTE ekranı ↔ NAKİT'te PARİTE tipi | İkisi de döviz-döviz takas yazar; biri ayrı ekran, diğeri NAKİT içinde işlem tipidir. |
| Çarp ↔ Böl yönü | Aynı çiftin oranı ters yazılmışsa (USD/EUR) miktar bölünerek bulunur; yön tanımda tutulur. |
| Piyasa paritesi ↔ Büro paritesi | Büro paritesi alış/satış kurlarından türediği için piyasa paritesinden marj kadar sapar. |
Mevzuat
- Döviz-döviz işlemleri de yetkili müessese mevzuatına, BSMV'ye ve bildirim (BTrans, e-döviz belgesi) yükümlülüklerine tabidir; belgede TL karşılığı TCMB kuruyla gösterilir (sektör pratiği; TERM-TCMB-KURU). GAP-MEVZUAT: çapraz işlemde BSMV matrahı ve belge esasına ilişkin tebliğ/madde/tarih doğrulanmadı.