Kanonik tanım: TERM-DOVIZ-BUROSU (sözlükte "döviz" maddesi iş türü olarak eşlenmiştir; iş türü makalesi: SEC-DOVIZ-BUROSU)
Sade tanım
Döviz, yabancı paradır: USD, EUR, GBP, CHF ve diğerleri. Sektörde "döviz" çoğunlukla efektif (banknot) anlamında kullanılır; kaydi döviz (banka hesabı) ayrı bir kavramdır. Döviz bürosu (yetkili müessese) nakit döviz alıp satar; kârı alış kuru ile satış kuru arasındaki marjdır (kitapçık §2.1, §2.4; TERM-MARJ).
Kritik bakış açısı: ERPGOLD ekranlarında yön her zaman büronun bakışıyla yazılır — müşterinin "dolar alması" büro için satıştır (kitapçık §2.4).
Sektörde neden var
- Büronun ana ürünü: Döviz kurulumunda 131 para birimi kartı vardır (kitapçık §9.1); işin tamamı dövizdir.
- İki kur: Her birimin her gün bir alış ve bir satış kuru vardır; fark marjdır (SEC-KUR).
- Çapraz işlem: Müşteri euro verip dolar isterse iki bağlı işlem yazılır; oran paritedir (SEC-PARITE).
- Mevzuat yükü en ağır ürün: Resmi işlem, kimlik/evrak, e-döviz belgesi, BTrans bildirimi, BSMV — destek çağrılarının yaklaşık üçte biri bu katmandan gelir (kitapçık §2.5).
- Kuyumcu için köprü: Kuyumcuda döviz, altın fiyatının (ons × USD/TL) girdisi ve müşteriyle ödeme aracıdır; kuyumcu kurulumunda 22 para birimi kartı vardır.
Gerçek örnek
Kitapçık §5.2 gerçek fişi (anonim): müşteri 65 USD aldı, satış kuru 26,15, tutar 1.703,14 TL, maliyet 1.685,45 → marj 17,69 TL. Peşin işlem: kasaya TL girdi, kasadan USD çıktı; bakiye defteri yazılmadı.
Aynı verinin büyük resmi (kitapçık §5.5 notu): 2023'te döviz kurulumunda 11.532 resmi işlem, toplam hacmin %25'i (3,78 milyar USD) — resmi işlemler operasyonel kayıt (stok/bakiye) üretmez, hacim daima işlem satırından okunur.
Hesaplama örneği
Büro satışı (müşteri alıyor): Tutar = Miktar × Satış kuru
Büro alışı (müşteri satıyor): Tutar = Miktar × Alış kuru
Marj (çift yönlü) = Miktar × (Satış − Alış)
BSMV (hariç modeli) = Tutar × 2 ÷ 1000 (döviz satışında; TERM-BSMV)
USD karşılığı (limit kontrolü) = Tutar ÷ USD kuru (BR-PERAKENDE-002)
Adım adım — USD alış 32,40 / satış 32,60; müşteri 1.000 USD alıyor, sonra başka müşteri 1.000 USD satıyor: 1. Satış: 1.000 × 32,60 = 32.600 TL tahsil; BSMV 32.600 × 0,002 = 65,20 TL 2. Alış: 1.000 × 32,40 = 32.400 TL ödeme 3. Marj (iki işlem, pozisyon kapalı) = 32.600 − 32.400 = 200 TL 4. Perakende limit: 32.600 ÷ 32,60 = 1.000 USD < 3.000 → onay gerekmez; 3.000 USD üstünde onay istenir (BR-PERAKENDE-002).
Resmi (faturalı) işlemde USD karşılığı sistem kurundan değil TCMB kurundan alınır (BR-KUR-002).
ERPGOLD'daki karşılığı
Ekranlar
- NAKİT: döviz alım-satımı, tahsilat/ödeme (SEC-NAKIT).
- PARİTE — dikkat: ekranın sınıf adı "döviz" olsa da işlevi iki döviz arası parite işlemidir; ALINACAK / VERİLECEK etiketleri yöne göre değişir (BR-DOVIZ-001).
- VADELİ: ileri tarihli döviz (SEC-VADELI).
- Perakende: Perakende Satış; pano: Döviz Panosu, Fiyat ekranı.
- Bildirim: BTrans döviz.
Raporlar
- Nakit Stok Hareket (RPT-9), Nakit Stok Özet (RPT-10), Pozisyon Raporu (RPT-18).
- Mevzuat raporları: BTrans Döviz Kontrol (RPT-26), Merkez Bankası Raporu (RPT-72), E-Döviz Kontrol (RPT-78).
- Kur farkı: RFN-BILANCO.GETKURFARKI, metrik MET-KUR-FARKI.
Tablolar/kolonlar (ekran etiketleriyle)
- Nakit kartı (her döviz cinsi), birim listesi (USD, EUR, GBP…), günlük kur listesi (alış/satış).
- İşlem satırı: KODU, MİKTAR, FİYAT, TUTAR, BİRİM, BSMV, kayıt anındaki USD/EUR kurları, resmi tip işareti.
İş kuralları
- BR-DOVIZ-001, BR-KUR-002, BR-KUR-006, BR-KUR-007, BR-PERAKENDE-001 (isimsiz hesaba 7.000 TL üstü yasak), BR-PERAKENDE-002.
- BSMV kuralları: BR-BSMV-001 ve devamı.
Teknik (AIFASOFT içi)
Bu alt başlık müşteri görünümünde gizlenir. - TBL-STOK.NAKIT, TBL-SISTEM.BIRIMLER, TBL-SISTEM.KURLAR, TBL-SISTEM.DOVIZPANOSU, TBL-CARI.ISLEMLER. - CTR-SEC-DOVIZ-01:
_req39.json"döviz" kavramını TERM-DOVIZ-BUROSU (iş türü) ile eşler; ürün olarak "döviz" için ayrı sözlük maddesi yok. Ayrıca SCR-IFDOVIZ sınıf adı "Döviz" iken ekran adı "PARİTE" — eğitimde karışıklık kaynağı. - GAP-SEC-DOVIZ-01: Perakende ekranı fiyatı sistem kurundan alır, pano tablosunu tüketen ekran kaynak kodda bulunamadı (TERM-PANO-KURU); "pano satış kuru" ifadesi (kitapçık §5.2) ile bu bulgu çelişebilir — doğrulanmalı. - BR-PERAKENDE-001/002 eşikleri (7.000 TL, 3.000 USD) kodda sabittir; mevzuat eşikleriyle güncelliği doğrulanmadı (GAP-MEVZUAT).
Sık karıştırılan kavramlar
| Çift | Fark |
|---|---|
| Döviz ↔ Nakit | Nakit TL dahil kasadaki tüm efektiftir; döviz yalnız yabancı paradır. |
| Döviz (ürün) ↔ Döviz bürosu (iş türü) | Biri alınıp satılan şey, öteki onu satan işletme tipidir. |
| Alış (müşteri) ↔ Alış (büro) | ERPGOLD yönü büronun bakışıyla yazar; müşterinin alışı büronun satışıdır. |
| Efektif ↔ Kaydi döviz | Efektif banknot, kaydi banka hesabındaki dövizdir; kurları ve mevzuatı ayrıdır. |
| PARİTE ekranı ↔ Döviz alım-satımı | Döviz–TL işlemi NAKİT'te, döviz–döviz işlemi PARİTE'de yapılır. |
Mevzuat
- Döviz alım-satımı yapan işletmeler yetkili müessese olarak Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yetkilendirilir; işlemler TCMB ve MASAK bildirimlerine, e-döviz alım-satım belgesi ve BTrans aktarımına tabidir (kitapçık §2.5; TERM-BTRANS, TERM-EDS). GAP-MEVZUAT: 32 sayılı Karar ve yetkili müessese tebliğinin madde numaraları, kimlik tespiti eşikleri ve yürürlük tarihleri bu wiki'de doğrulanmadı; kesin hüküm verilmemiştir.
- BSMV: döviz satışında binde 2 (TERM-BSMV) — GAP-MEVZUAT: güncel oran ve dayanağın tarihi doğrulanmalı.