Vadeli — ERPGOLD Wiki

Kanonik tanım: TERM-VADELI-ISLEM · kod kartı: TERM-VADELI-ISLEM-KODU

Sade tanım

Vadeli işlem, fiyatı bugün anlaşılan, teslimi ve ödemesi ileri bir tarihte yapılacak alım-satımdır (forward): "bugünkü kurdan 20.000 USD sattım, teslim gelecek hafta", "1.000 g hası ons fiyatından aldım, teslim ay sonu". Mal ya da para o anda el değiştirmez; iki taraf da taahhüt altına girer (kitapçık §2.4).

ERPGOLD'da vadeli, ayrı bir işlem ailesidir (kod 6, harf V): kasa hiç hareket etmez, yalnız cari hesaba iki birimde birden bakiye yazılır — müşterinin teslim edeceği kalem bir tarafa, alacağı kalem öbür tarafa. Teslim günü ilgili NAKİT/MADEN işlemi ayrıca girilir ve vadeli bakiye kapanır (VADELİ ekranı).

Sektörde neden var

Kur riskini sabitleme: İhracatçı/ithalatçı ya da toptancı, bugünkü fiyatı kilitleyip teslimi sonraya bırakır; büro ve kuyumcu bu hizmeti verir.
Stok ve bakiye ayrımının sebebi: Vadeli işlem "kasadan çıkmadan hesaba yazılan" tipik örnektir; ERPGOLD'un iki ayrı defter tutmasının nedeni budur (kitapçık §2.4).
Lot ve çarpan: Vadeli piyasada miktar lot ile konuşulur; kod kartındaki ÇARPAN 5 lot × 1.000 = 5.000 gibi çevirir (TERM-CARPAN); ons bazlı fiyat için ayrı çarpan (BR-VADELI-002).
Hacim: Döviz kurulumunda 241.596, kuyumcuda 144.383 vadeli satır — her iki iş modelinde de günlük iş (kitapçık §9.3).

Gerçek örnek

Kitapçık §5.3 gerçek fişi (27.06.2023, anonim kurumsal hesap): 600.000 TL karşılığı 23.328 USD vadeli satış.

Alan	Değer
Aile / yön	VADELİ (6) / SATIŞ (5)
Tip	−1 ("tip gerekmiyor")
Mal tarafı / para tarafı	USD / TL
Miktar / tutar	23.328 / 600.000

Tetikleyicinin ürettikleri: bakiye USD −23.328 (müşteri alacaklı — teslim edeceğiz), TL +600.000 (müşteri borçlu); stok hareketi yok. Vade günü kasa hareketi ayrı işlemle girilir.

Hesaplama örneği

Fiyat (ALIŞ)      = Ana birim alış kuru ÷ Karşı birim satış kuru        (BR-KUR-004)
Fiyat (SATIŞ)     = Ana birim satış kuru ÷ Karşı birim alış kuru
F.TİPİ Miktar     : Emtia = Miktar × Katsayı ; Tutar = Fiyat × Emtia     (BR-VADELI-003)
F.TİPİ Oz         : Tutar = (Miktar × Çarpan × Fiyat) ÷ Ons              (çarpan > ons ise)
Bakiye (SATIŞ)    : ana birim −Miktar (alacak), tutar birimi +Tutar (borç)  (BR-YON-003)

Adım adım — 5 lot has vadeli ALIŞ, çarpan 1.000, ons fiyatı 2.400 USD, ons çarpanı 31,1035, USD/TL 26: 1. Emtia = 5 × 1.000 = 5.000 g has 2. Tutar (Oz) = 5.000 × 2.400 ÷ 31,1035 = 385.808 USD 3. Bakiye: HAS +5.000 (müşteri has borçlu — teslim edecek), USD −385.808 (müşteri USD alacaklı) 4. Teslim günü: müşteri hası getirir (MADEN GİRİŞ cari, HAS −5.000), USD ödenir (NAKİT ÇIKIŞ cari, USD +385.808) → iki bakiye sıfırlanır.

ERPGOLD'daki karşılığı

Ekranlar

VADELİ: KODU (vadeli kod kartı), İŞLEM ALIŞ/SATIŞ, ÇARPAN, F.TİPİ (Miktar/Oz), TARİH (vade), DÖVİZ KURU (satış/arbitrajda), tip listesi NORMAL/ARBİTRAJ/FATURA.
Kod kartları: Vadeli işlem kodu ekle.
SERİ İŞLEM vadeli satır da girer.

Raporlar

Vadeli Bakiye Raporu (RPT-3), RFN-REPORTS.VADELIBAKIYERAPORU, RFN-REPORTS.VADELIHACIMRAPORU, RFN-REPORT.GETVADELIKARRAPORU.
Pozisyon raporlarında vadeli dahil/hariç sürüme göre değişir (MET-NET-POZISYON).
Destek teması: PRB-VADELI-000.

İş kuralları

BR-VADELI-001: kodun sabit birimi; BR-VADELI-003: tutar formülü; BR-VADELI-005: tip −1, vade = TARİH alanı.
BR-VADELI-004: tip listesinde ARBİTRAJ seçilirse iki bağlı vadeli satır (SEC-ARBITRAJ).
BR-KUR-004: fiyat yöne göre alış/satış çaprazı (doküman "hep alış" der — kod/doküman farkı).
BR-BAKIYE-003, BR-YON-003: iki zıt işaretli bakiye satırı; BR-STOK-011: stok hareketi yok.
BR-BAKIYE-019: bakiye kontrolündeki "Vadeli Bakiye" sekmesi boş döner (sorgu yorum satırında). BR-BSMV-004: vadeli BSMV.

Teknik (AIFASOFT içi)

Bu alt başlık müşteri görünümünde gizlenir. - IslemKodu = 6, IslemTuru ∈ {4,5}, IslemTipi = −1 (ARBİTRAJ seçiminde −2), Vade, StokId → TBL-SISTEM.VADELI (kod kartı: lot, ana/karşı birim, çarpan), BakiyeId = kodun ana birimi, HasIsc = döviz kuru, Tag = ons çarpanı (BR-VADELI-005). - Tetikleyici çevir/vadeli dalı (IslemKodu IN (4,5,6)): IslemTuru IN (0,2,4) → Has=+|Has|, Tutar=−|Tutar|; (1,3,5) → tersi; mal satırı @IslemTipi<>1 şartı olmadan yazılır (satır 542) — TRG-CARI.ACCEPTTRANSACTION. - Ad karışıklığı: tIslemTipi.VADELI = 14 (MADEN ekranı tip listesi, DB kod tablosunda yok — CTR-002/044) ile tIslemKodu.VADELI = 6 (bu makale) farklı şeylerdir; VİRMAN da aynı V harfini kullanır (CTR-026). - GAP-SEC-VADELI-01: Vade günü kapanışın (teslim işlemi ile vadeli satırın eşlenmesi) kodda bir bağ alanı yoktur; kapanış yalnız bakiyenin sıfırlanmasıyla izlenir. BR-BAKIYE-019 boş sekmesinin ürün davranışı mı geçici mi olduğu bilinmiyor.

Sık karıştırılan kavramlar

Çift	Fark
Vadeli (kod 6) ↔ VADELİ tipi (14)	Kod 6 ayrı ekran ve ailedir; tip 14 MADEN ekranı listesinde görünen, DB kod tablosunda olmayan bir tiptir.
Vadeli ↔ Cari (normal) satış	İkisi de bakiye yazar; farkı vade tarihi, lot/çarpan, ons fiyatlaması ve alış/satış çapraz kurudur. Normal cari satışta mal fiziksel olarak da verilir (kuyumcuda stok düşer).
Vadeli ↔ Virman	Virman da V harfi taşır ama hesaplar arası bakiye aktarımıdır, fiyatı yoktur (SEC-VIRMAN).
Vadeli ↔ Emanet	Emanet müşterinin bıraktığı parayı saklamaktır; vadeli ileri tarihli alım-satım taahhüdüdür.
Vade (tarih) ↔ Vade (cari kart)	İşlemdeki vade teslim günüdür; hesap kartındaki vade ödeme günü tanımıdır (TERM-CARI-HESAP).

Mevzuat

Yetkili müesseselerin vadeli döviz işlemi yapıp yapamayacağı ve kıymetli maden vadeli işlemlerinin BİST VİOP dışında ne ölçüde serbest olduğu Hazine/TCMB düzenlemelerine bağlıdır; vadeli satışta BSMV doğar (TERM-BSMV). GAP-MEVZUAT: yetkili müessese tebliğindeki vadeli işlem hükmü, madde numarası ve tarihi bu wiki'de doğrulanmadı; kesin hüküm verilmemiştir.