Borç

Kanonik tanım: TERM-BORC · yön kodu: TERM-ISLEM-TURU-3-BORC-B

Sade tanım

Borç, müşterinin işletmeye ödemesi/teslim etmesi gereken miktardır: "müşteri bize 600.000 TL borçlu", "müşteri 45,8 g has borçlu". Sektörde borç ve alacak her zaman birim birim konuşulur; bir müşteri TL'de borçlu, HAS'ta alacaklı olabilir ve ikisi birbirini otomatik kapatmaz.

ERPGOLD'da borç, bakiye defterinde artı (+) işaretli tutardır; bakiye kartında BORÇ sütununda ve kırmızı renkte görünür. Müşteriyi borçlandıran yönler ÇIKIŞ, SATIŞ ve BORÇ'tur (BR-YON-002).

Sektörde neden var

• Cari ticaret: Kuyumcuda mal çoğunlukla hesaba yazılır, para sonra gelir; kuyumcu kurulumunda işlemlerin %55'i cari hesaplıdır (kitapçık §9.4). Borç izlenmezse alacak tahsil edilemez.
• Çok birimli borç: Toptancı has borçlanır, işçiliği TL borçlanır; ikisi ayrı satırdır (BR-BAKIYE-001).
• Limit: Her hesabın azami borcu (limit) has cinsinden tanımlanır; aşılırsa satış reddedilir (TERM-LIMIT).
• Karşılıksız borç kayıtları: Açılış devri, kur farkı, ıskonto, mutabakat farkı gibi mal hareketi olmayan borç/alacak düzeltmeleri ayrı bir ekranla girilir (BORÇ İŞLEMLERİ).

Gerçek örnek

Kitapçık §5.3 gerçek fişi (27.06.2023, anonim kurumsal hesap): vadeli satışla müşteri 600.000 TL borçlandı, işletme ise 23.328 USD teslim borcu altına girdi.

Aynı hesap iki birimde zıt durumdadır; TL borcu USD alacağıyla ancak bir çevir işlemiyle netleşir (SEC-CEVIR). Vade günü müşteri 600.000 TL ödeyip 23.328 USD teslim aldığında girilen NAKİT işlemleri iki bakiyeyi sıfırlar.

Hesaplama örneği

Borç (birim)    = Σ bakiye satırları > 0 ise  BORÇ = Bakiye            (BR-YON-007)
Alacak (birim)  = Σ bakiye satırları < 0 ise  ALACAK = |Bakiye|
NET (TL)        = −Bakiye × birimin alış kuru
Kalan limit     = Limit + toplam bakiye (has) + 3                        (BR-BAKIYE-016)

Adım adım — müşteriye cari hesaba 50 g 22 ayar bilezik satıldı (has 45,8 g), işçilik 3.000 TL; ardından müşteri 2.000 TL ödedi: 1. Satış: HAS +45,8 (borç), TL +3.000 (borç) 2. Ödeme (NAKİT GİRİŞ, cari): TL −2.000 3. TL bakiyesi = +3.000 − 2.000 = +1.000 → BORÇ 1.000 TL; HAS bakiyesi BORÇ 45,8 g 4. Has kuru 2.500 TL ise NET = −(45,8 × 2.500 + 1.000) = −115.500 TL (kartta B etiketi, kırmızı)

ERPGOLD'daki karşılığı

Ekranlar

• BAKİYE kartı: her birim için BAKİYE, ALACAK, BORÇ, NET; CARİ İŞLEMLER ekranının sol altında sürekli görünür.
• BORÇ İŞLEMLERİ: mal hareketi olmayan borç/alacak düzeltmesi (devir, ıskonto, kur farkı, mutabakat farkı); miktar girilmez, yalnız kod + tutar + birim.
• ÇEVİR, VİRMAN: İŞLEM alanında BORÇ/ALACAK seçenekleri ("borcu çevir", "borcu aktar").
• Cari Bakiye Detay, Limit (ExLimit).

Raporlar

• Ekstreler: Bakiye Extresi (RPT-1), RPT-30, Bakiye Ekstresi Günlük (RPT-84); liste: RFN-REPORTS.BAKIYELISTESI, RFN-REPORT.BAKIYELER.
• Limit aşımı: FN-CARI.GETLIMITASIMRAPORU; metrik MET-BAKIYE.

İş kuralları

• BR-YON-007: artı = BORÇ, eksi = ALACAK; NET ters işaretle alış kurundan.
• BR-BAKIYE-016, BR-BAKIYE-017: limit kontrolü ve durum etiketleri.
• BR-BAKIYE-015: çevirde BORÇ seçilip bakiye artıysa miktar otomatik gelir.
• BR-YON-006: çevirdeki BORÇ seçimi yön 3'e yazılır; virmanda ise ÇIKIŞ (1) olarak kaydedilir (H-064).
• Destek: H-103 "bakiye ters çıkıyor" — yön yanlış seçilmiştir; PB-028.

Teknik (AIFASOFT içi)

Bu alt başlık müşteri görünümünde gizlenir. - Cari.BakiyeIslem.Bakiye > 0 = borç — TBL-CARI.BAKIYEISLEM; IslemTuru = 3 veride yoktur (yalnız 0,1,4,5 — kitapçık §3.3); BORÇ İŞLEMLERİ ekranı IslemKodu 999 (kod tablosunda 'DEVIR', harf B) yazar — TBL-SISTEM.CARIISLEMKODU. - FN-BAKIYE.GETBAKIYE: BORC = Bakiye>0, NET = Bakiye × −1 × Alis; FN-FN.GETCARILIMIT, FN-CARI.TOPLAMBAKIYE. - Kur girilmemişse NET 0 gelir (PB-036).

Sık karıştırılan kavramlar

Mevzuat

• Cari borç/alacak bakiyeleri ticari defter ve mutabakat (BA/BS bildirimi, dönem sonu mutabakat mektubu) açısından vergi mevzuatına tabidir. GAP-MEVZUAT: BA/BS eşiği, mutabakat mektubu zorunluluğu ve dayanak tebliğin madde/tarihi bu wiki'de doğrulanmadı; ERPGOLD'un bu bildirimleri ürettiği kaynakta görülmedi.