Mahsup

Kanonik tanım: TERM-MAHSUP-ISLEM-TIPI-12

Sade tanım

Mahsup, muhasebe dilinde bir borcun bir alacakla karşılıklı sayışılarak kapatılması ya da nakit hareketi olmayan bir düzeltmenin fişle kaydedilmesidir ("mahsup fişi"). Kuyumcu ve döviz bürosunda üç yerde geçer: müşteriyle karşılıklı borç-alacağın kapatılması (mahsuplaşma), açılış/devir kayıtları ve sayım farkı düzeltmeleri.

ERPGOLD'da MAHSUP, işlem tipi 12 (harf H) olarak yalnız belirli bir dar anlamı karşılar: operasyonel stok/bakiye kaydı üretmeyen kayıt. Tip 12 satır ne bakiye ne stok üretir; yalnız işlem listesinde ve değişiklik izinde durur (BR-TIP-004). Döviz kurulumundaki 1.514 MAHSUP satırının tamamı şubeler arası kasa hareketi açıklaması taşır ("MERKEZ ÇIKIŞ", "… GİRİŞ") — yani mahsuplaşma amaçlı kayıtlardır (belge numarasız; belgelendirilmiş havuza DEVİR olarak girer) (kitapçık §9.3).

Sektörde neden var

• Belge kontrol tipi neden var: Sektör operasyonunu has/döviz bazında izler; yetkili müessesede işlemin belge tarafı ayrıca izlenir ve operasyonel stok/bakiye kayıtlarını ikinci kez değiştirmemesi gereken belge kayıtları için "operasyonel kayıt üretmeyen" bir tip gerekir (TERM-RESMI-FATURA-ISLEM-TIPI-11).
• Açılış stokları: Süreç dokümanına göre resmi stoklar DEVİR hesabından GİRİŞ + MAHSUP ile açılır (TERM-RESMI-STOK).
• Sayım farkı: Sayımda bulunan fazla/eksik, alım-satım olmadığından mahsupla kaydedilir (sözlük tanımı) — ama bkz. CTR-004: tetikleyici bu satırı stoğa yazmaz.
• Şubeler arası mahsuplaşma: Merkez–şube kasa aktarımlarının resmi karşılığı.

Gerçek örnek

Kitapçık §5.5'te tip 11 (RESMİ) için verilen gerçek fiş mekanizmayı gösterir: 54.000 g hurda, 87.318.000 TL, stok yok, bakiye yok, yalnız iz. Tip 12 aynı dalı izler.

Kurulum verisi (kitapçık §9.3–9.4):

Kuyumcu kurulumunun kod tablosunda 12 = 'H' MAHSUP satırı vardır; döviz kurulumunun tablosunda yoktur ama veride kullanılmıştır (CTR-035).

Hesaplama örneği

Bakiye etkisi     : 0        (tip 11/12 için tetikleyici defter bloğunu atlar)   (BR-TIP-004)
Stok etkisi       : 0
USD kuru          : işlem tarihindeki TCMB kuru — giriş/alış ⇒ TCMB alış, çıkış/satış ⇒ TCMB satış   (BR-KUR-002)

Adım adım — merkez kasadan şube kasasına 100.000 TL'nin resmi mahsup kaydı, TCMB alış 26,00 satış 26,05: 1. NAKİT ekranında tip MAHSUP, yön ÇIKIŞ (merkez), miktar 100.000 TL, açıklama "MERKEZ ÇIKIŞ" 2. USD kuru satıra TCMB satış (26,05) olarak yazılır → USD karşılığı 3.838,77 3. Şube tarafında GİRİŞ + MAHSUP karşı kaydı, USD kuru TCMB alış (26,00) → 3.846,15 4. Her iki satır da bakiye ve stok defterine yazılmaz; kasa stoğu fiilen değişecekse ayrı bir transfer/normal işlem gerekir (bkz. CTR-004/005).

ERPGOLD'daki karşılığı

Ekranlar

• MADEN tip listesinde 7. sıra, NAKİT tip listesinde 4. sıra MAHSUP (TERM-MAHSUP-ISLEM-TIPI-12); listeler çalışma anında dolduğu için etiket sırası kurulum bağımlı olabilir (KNOWN_GAPS).
• Karşılıksız borç/alacak düzeltmesi (muhasebe anlamında "mahsup fişi") için ayrıca BORÇ İŞLEMLERİ ekranı vardır — bu bakiye üretir, tip 12 üretmez.
• Resmi stok görünümü: Maden Stokları / Nakit Stokları "Resmi" bölümü.

Raporlar

• Resmi satırlar yalnız işlem tablosundan okunan raporlarda görünür: Resmi Stok Hareket (RPT-14), Resmi Pozisyon (RPT-38), RFN-REPORTS.RESMIPOZISYON, Fatura Kontrol (RPT-13).
• Hacim raporu stok/bakiye defterinden yazılırsa resmi satırlar (V2'de hacmin %25'i) kaybolur — kitapçık §5.5 tuzağı; MET-ISLEM-HACMI tip ≥ 10'u ayrı sayar.

İş kuralları

• BR-TIP-004: FATURA (11) ve MAHSUP (12) ne bakiye ne stok üretir; hesabın son işlem tarihi de güncellenmez.
• BR-KUR-002: USD kuru TCMB'den, yöne göre alış/satış.
• BR-DEFTER-URETIMI: resmî sınıf her iki kurulumda %0 defter üretir.
• BR-TIP-001: tip kodları listesi; ENUM-ISLEM-TISLEMTIPI.

Teknik (AIFASOFT içi)

Bu alt başlık müşteri görünümünde gizlenir. - tIslemTipi.MAHSUP = 12; tetikleyici @IslemTipi<>11 AND @IslemTipi<>12 koşuluyla defter bloğunu atlar (satır 422) — TRG-CARI.ACCEPTTRANSACTION; kod tablosu TBL-SISTEM.CARIISLEMTIPI V2'de 0–11 (12 yok), KUYUMCU'da 12 'H'. - CTR-004: doküman "MAHSUP → yalnız stok" der; kod stok da yazmaz. CTR-005: resmi stok fonksiyonları (Stok.GetResmiStoklar) Cari.IslemDetaylari.FaturaNo > 0 ile süzer; fatura numarasız MAHSUP devir satırının resmi stok listesine nasıl girdiği görülemedi (CONTRADICTIONS). - CTR-SEC-MAHSUP-01: Sözlük (TERM-MAHSUP-ISLEM-TIPI-12) tipi "devir, sayım farkı, açılış girişi" olarak tanımlar; canlı verideki 1.514 satırın tamamı şubeler arası kasa hareketi açıklaması taşır (kitapçık §9.3) ve sayım farkı için ayrı Stok.Mutabakat mekanizması vardır (SEC-MUTABAKAT). Tipin fiili kullanım amacı kurulum bazında doğrulanmalı; sektördeki "mahsuplaşma" (karşılıklı borç kapatma) ise ERPGOLD'da virman/çevir/borç işlemleriyle yapılır, tip 12 ile değil. - GAP-SEC-MAHSUP-01: MAHSUP satırlarının hangi raporlarda (resmi pozisyon, muhasebe aktarımı, BTrans) dikkate alındığı belgelenmemiş (CTR-004 önerisi).

Sık karıştırılan kavramlar

Mevzuat

• Muhasebede mahsup fişi, kasa hareketi olmayan kayıtların belgesidir (VUK defter düzeni); şubeler arası aktarımların resmi belgesi ve KDV açısından sevk/irsaliye gereği mevzuata bağlıdır. GAP-MEVZUAT: dayanak (VUK/KDV madde, tarih) ve ERPGOLD'daki MAHSUP tipinin resmi muhasebe aktarımındaki karşılığı bu wiki'de doğrulanmadı; kesin hüküm verilmemiştir.