Bakiye

Kanonik tanım: TERM-BAKIYE-KARTI · defter: TERM-CARI-BAKIYEISLEM

Sade tanım

Bakiye, bir cari hesabın bir birimdeki net borç/alacak durumudur: o hesapla yapılan tüm işlemlerin, o birimdeki artı ve eksilerinin toplamı. Kuyumcu ve döviz bürosunda bakiye tek rakam değildir; hesap HAS, TL, USD, EUR, GÜMÜŞ… her birimde ayrı bakiye taşır ve bunlar kendiliğinden birbirine karışmaz.

ERPGOLD'da bakiye, kullanıcı tarafından yazılmaz: her işlem satırından bakiye defteri satırları otomatik türetilir ve bakiye kartı bu defterin toplamıdır (kitapçık §3.5). Defterde artı = müşteri borçlu, eksi = müşteri alacaklı; kart bunları BORÇ/ALACAK sütunlarına ayırır (BR-YON-007).

Sektörde neden var

• "Kime ait?" sorusu: Stok "nerede duruyor"u, bakiye "kime ait"i cevaplar; ikisi ayrı defterdir (SEC-STOK).
• Peşin/cari ayrımı: Peşin işlem bakiye üretmez; para ve mal o anda el değiştirmiştir. Cari işlem defteri hareket ettirir (SEC-PESIN, SEC-CARI).
• Çok birim, çok satır: Bir maden satışı iki bakiye satırı üretir — has ve işçilik/para (BR-BAKIYE-001); takoz beş satıra kadar çıkar (BR-BAKIYE-005).
• Mutabakat ve limit: Bakiye, müşteriyle mutabakatın ve kredi limitinin ölçüsüdür (SEC-MUTABAKAT).

Gerçek örnek

Kitapçık §5.3 gerçek fişi (27.06.2023, anonim): tek bir vadeli satış satırı iki bakiye satırı üretti.

Ölçüm (kitapçık §9.4): döviz kurulumunda cari işlemlerin %100'ü, peşin işlemlerin %74,8'i bakiye defteri üretir; resmi işlemler (tip 11/12) hiç üretmez. Kuyumcu kurulumunda peşin sınıfın %99,9'u da bakiye üretir — çünkü oradaki "peşin" mal tarafı hesaba yazılmayan ama tutarı yazılan işlemdir (bkz. Teknik not).

Hesaplama örneği

Bakiye(hesap, birim, T) = Σ defter satırı   (tarih ≤ T, silinmemiş)        (MET-BAKIYE)
BORÇ  = Bakiye  (>0)   ·  ALACAK = |Bakiye| (<0)                           (BR-YON-007)
NET (TL) = −Σ Bakiye × alış kuru  (tüm birimler)                           (BR-BAKIYE-018)
Devir bakiyesi: dönem başı açılış satırı, işlem numarası −1                (TERM-DEVIR)

Adım adım — hesap açılışta 10 g has alacaklı (devir); 22 ayar 50 g bilezik aldı (has 45,8, işçilik 3.000 TL); 2.000 TL ödedi: 1. Devir: HAS −10 2. Satış: HAS +45,8; TL +3.000 3. Ödeme: TL −2.000 4. HAS bakiyesi = −10 + 45,8 = +35,8 → BORÇ 35,8 g; TL = +1.000 → BORÇ 1.000 5. Has kuru 2.500: NET = −(35,8 × 2.500 + 1.000) = −90.500 TL (müşteri net borçlu)

ERPGOLD'daki karşılığı

Ekranlar

• BAKİYE kartı: CARİ İŞLEMLER sol altında; satıra tıklayınca "o işleme kadar" bakiye (BR-BAKIYE-012); statik birimler sıfır olsa da listelenir (BR-BAKIYE-011, H-021).
• Cari Bakiye Detay, Bakiye Info, Varsayılan bakiye ekle.
• Devir: Devir, Devir girişi.

Raporlar

• Ekstreler: RPT-1, RPT-30, RPT-36, RPT-76, RPT-77, RPT-84; kontrol: Bakiye Kontrol (RPT-16).
• Fonksiyonlar: RFN-BAKIYE.GETBAKIYE, RFN-REPORTS.BAKIYELISTESI, RFN-REPORTSV2.BAKIYEDOKUMU, RFN-REPORT.BAKIYEARTISRAPORU.
• Metrik: MET-BAKIYE — hesap iki şubede tanımlıysa şube filtresiz iki kez sayılır.

İş kuralları

• BR-DEFTER-URETIMI: bakiye defteri PEŞİN olmayan, mal tarafı dolu ve miktarı sıfır olmayan işlemde mal bakiyesi; tutarı sıfır olmayan işlemde para bakiyesi yazar.
• BR-STOK-006: her kayıt/düzeltmede defter satırları silinip yeniden yazılır; elle düzeltilmez.
• BR-TIP-002: PEŞİN tip bakiye yazmaz; BR-TIP-004: RESMİ/MAHSUP hiç yazmaz.
• Destek: PB-028 "bakiye yanlış" 10 adımlık teşhis; H-006; PRB-BAKIYE-000.

Teknik (AIFASOFT içi)

Bu alt başlık müşteri görünümünde gizlenir. - TBL-CARI.BAKIYEISLEM: Bakiye (+ borç / − alacak), NetBakiye (TAKOZ birimi −1 için ×0,6), IslemId = −1 devir satırı; kasaya bölünmez (KasaId var ama GetBakiye kullanmaz). - Üretici: TRG-CARI.ACCEPTTRANSACTION satır 406–416 (@IslemTipi<>1 and @BakiyeId>0 and @Miktar<>0 → mal; @IslemTipi<>1 and @Tutar<>0 → para). Okuyucu: FN-BAKIYE.GETBAKIYE, FN-CARI.TOPLAMBAKIYE. - CTR-SEC-BAKIYE-01: Kitapçık §3.4 "BakiyeId = 0 peşin mi cari mi belirleyen tek anahtar" der; tetikleyicide bakiye yazımını kapatan koşul IslemTipi = 1'dir, BakiyeId = 0 yalnız mal satırını kapatır. KUYUMCU'da BakiyeId=0 satırların %99,9'u bakiye üretir (§9.4) — iki ölçüt eş anlamlı değildir. METRIC_DICTIONARY#met-pesin-hacim ikisini "/" ile eşdeğer yazar; V2'de BakiyeId=0 1.261.440, IslemTipi=1 318.324 satırdır. - Elle BakiyeIslem düzeltme yapılmaz (BalanceRepair riski — KNOWN_GAPS TD notu).

Sık karıştırılan kavramlar

Mevzuat

• Cari hesap bakiyeleri ticari defter kayıtlarının dayanağıdır; dönem sonu mutabakat ve BA/BS bildirimi vergi mevzuatına tabidir. GAP-MEVZUAT: bildirim eşiği, saklama süresi ve dayanak tebliğin madde/tarihi bu wiki'de doğrulanmadı; ERPGOLD bu bildirimleri üretmez (kaynakta görülmedi).