Kanonik tanım: TERM-AYAR
Sade tanım
Ayar, altının saflığının 24'lük sistemde söylenişidir: 24 ayar saf altındır, 22 ayar 24 parçanın 22'si altın demektir. Halk dilinde ve vitrinde ayar konuşulur ("22 ayar bilezik", "14 ayar yüzük"); kuyumcu tezgâhında ve ERPGOLD'da ise aynı bilgi milyem olarak (0,916; 0,585) yazılır. Ayar ÷ 24 = milyem (TERM-AYAR).
"Ayar" kelimesinin ikinci anlamı saflığın ölçülmesi işidir: takozu "ayara göndermek", "ayar evi", "ayar raporu" bu anlamdadır.
Sektörde neden var
- Ürün sınıfı: Ziynet ve bilezik 22 ayar, Avrupa tarzı takı 18 ayar, ekonomik takı 14 ve 8 ayar üretilir; her sınıfın işçilik ve fiyat tarifesi ayrıdır.
- Güven: Müşteri ayar damgasına bakarak alır; kuyumcu ise damgaya değil ölçüme (mihenk, XRF, ayar evi raporu) güvenir.
- Rafinasyon: Kuyumcu/rafineri gelen takozun ayarını bilmeden ne fiyat verebilir ne de rafine sonrası çıkacak hası taahhüt edebilir (SEC-TAKOZ).
Gerçek örnek
Kitapçık §9.5, kuyumcu kurulumu 13 aylık veri: 10.618 takozun %99,9'unda ayar raporu düzenlenmiş (raporlu), XRF ile tahmini ölçüm yalnız 7 takozda kullanılmış. Yani uygulamada ayar, cihaz tahminiyle değil ayar evi raporuyla kesinleşiyor.
Örnek takoz: 691,73 g brüt, rapor sonucu 0,6380 Au → "yaklaşık 15,3 ayar" (0,638 × 24 = 15,31). Takozlar standart ayarda değildir; bu yüzden takoz tarafında ayar değil doğrudan milyem konuşulur.
Hesaplama örneği
Milyem = Ayar ÷ 24 Ayar = Milyem × 24
| Ayar | Teorik milyem | Sektör kabulü (‰) | 10 g parçanın hası |
|---|---|---|---|
| 24 | 1,000 | 995 / 999 / 999,9 | 9,95 – 9,999 g |
| 22 | 0,9167 | 916 | 9,16 g |
| 18 | 0,7500 | 750 | 7,50 g |
| 14 | 0,5833 | 585 | 5,85 g |
| 8 | 0,3333 | 333 | 3,33 g |
Adım adım — müşteri 18 ayar 12,40 g kolye bozduruyor, has kuru 2.500 TL: 1. Milyem = 18 ÷ 24 = 0,750 2. Has = 12,40 × 0,750 = 9,30 g 3. Değer = 9,30 × 2.500 = 23.250 TL (hurda alımında işçilik ödenmez; büro alış payı ayrıca düşülür)
Sektör kabulleri (916, 585, 995) SECTOR_KNOWLEDGE'dır; ERPGOLD sabit bir ayar tablosu dayatmaz, milyem kartta serbestçe tanımlanır.
ERPGOLD'daki karşılığı
Ekranlar
- ERPGOLD'da "AYAR" adlı bir giriş alanı yoktur; ayar bilgisi stok kartının MILYEM alanı ve kart kodu/açıklamasıyla (ör. "22 AYAR BİLEZİK", "995") taşınır — MADEN, HURDA.
- Ayar evi tanımı: Ayar Evi Tanımlama; takozda AYAR EVI ve RAPOR NO alanları — TAKOZ GİRİŞİ.
- Ayar çevirici yardımcı ekranı: Ayar çevirici (işlev açıklaması wiki'de GAP).
- MODEL: her model kartı bir "ayar madenine" bağlıdır; stok hareketi o ayar kartına yazılır (BR-STOK-005).
Raporlar
- Maden raporları ayar kırılımını stok kartı (kod/grup) üzerinden verir: RPT-8 Maden Stok Özet, RPT-6 Maden Stok Ciro.
Tablolar/kolonlar (ekran etiketleriyle)
- Stok kartı: MILYEM, GRUP KODU / KATEGORİ (ayar gruplaması serbest metin).
- Takoz kartı: AYAR EVI, RAPOR NO, RAPOR DURUMU (raporlu/raporsuz), XRF milyemleri.
İş kuralları
- BR-TAKOZ-003: raporsuz takozda milyemler gizlenir; rapor gelince düzeltilir (TERM-RAPORLU-RAPORSUZ-TAKOZ).
- BR-TAKOZ-002: takoz tipinin ana birimi (HAS/GÜMÜŞ/PLATİN/PALADYUM) işlem tipini belirler.
Teknik (AIFASOFT içi)
Bu alt başlık müşteri görünümünde gizlenir. - TBL-STOK.MADEN (Milyem), TBL-STOK.TAKOZ (AyarEviId, RaporNo, IsRapor, XRFAuMilyem), TBL-SISTEM.SISTEM.AYAREVI_. - İş türü makalesi: SEC-AYAR-EVI. - GAP-SEC-AYAR-01: Ayar çevirici ekranının ayar↔milyem dönüşümü dışında ne yaptığı kaynaklı belgelenmemiş (SCR makalesinde GAP-AMAC).
Sık karıştırılan kavramlar
| Çift | Fark |
|---|---|
| Ayar ↔ Milyem | Aynı saflığın iki ölçeği (24'lük ↔ 1.000'lik); ERPGOLD yalnız milyemi saklar. |
| Ayar (saflık) ↔ Ayar evi / ayara gönderme | İlki bir oran, ikincisi o oranı ölçen kurum/işlemdir. |
| Ayar ↔ Karat (taş) | Altında "karat" saflık (24 ayar = 24K), taşta karat ağırlıktır (1 ct = 0,2 g) — SEC-TAS. |
| Ayar damgası ↔ Ölçülen ayar | Damga üreticinin beyanıdır; hurda alımında ölçülen milyem esas alınır (SEC-HURDA). |
Mevzuat
- Ayar damgası ve saflık standartları Darphane ve ilgili ulusal standartlarla düzenlenir; ayar evleri bu çerçevede rapor verir. GAP-MEVZUAT: düzenlemenin adı, madde numarası ve tarihi doğrulanmadı; standart saflık listesi (916/750/585) sektör genel kabulü olarak verilmiştir.