Takoz

Kanonik tanım: TERM-TAKOZ

Sade tanım

Takoz, hurda ve döküm artığı altının eritilip tek kütle hâline getirilmiş hâlidir: atölyenin, toptancının ya da kuyumcunun rafineriye/ayar evine gönderdiği, standart olmayan gramaj ve ayardaki dökme bar. Her takoz tek bir nesnedir; kodu (TK + numara), brüt gramı, ayar evi raporu, metal içerikleri (altın, gümüş, platin, paladyum) ve kesilen numunesi (çeşni) vardır.

Kitapçık §2.3: "Eritilip döküm hâline getirilmiş, ayarı raporla belgelenmiş kütle — gram + rapor no ile ölçülür."

Sektörde neden var

• Rafinasyon döngüsü: Atölye artıklarını ve alınan hurdayı takoz olarak döker; rafineri takozu saf altına (995/999) çevirir, karşılığında has bakiyesi yazar ve işçilik keser (SEC-RAFINERI).
• Ayar belirsizliği: Takozun içinde ne kadar altın olduğu bilinmez; ayar evi raporu (veya XRF tahmini) gelene kadar hesap kesinleşmez (SEC-AYAR, SEC-CESNI).
• Çok metalli çıktı: Bir takoz rafine edilince hem altın hem gümüş çıkar; bakiye iki birimde birden doğar (kitapçık §9.5 kural 1).
• Döviz bürosunda bu akış yoktur: döviz kurulumunda takoz kartı boştur, kuyumcu kurulumunda 10.870 satırdır (kitapçık §9.5).

Gerçek örnek

Kitapçık §9.5 gerçek takoz (hesaplar anonim; 8 Ocak 2025):

Takoz iki işlem üretmiş: GİRİŞ (atölye hesabından teslim alındı) ve ÇIKIŞ (rafineri hesabına teslim edildi); tüm takozlarda oran 2,00 işlem/takoz. Çıkışta rafineri hesabına +441,32 HAS ve +41,50 GÜMÜŞ bakiyesi yazılmıştır. Girişte bakiyeye yazılan has (445,28) ile ölçülen has (441,32) arasındaki 3,96 g fark, takozların %29'unda görülen ve kodda karşılığı bulunamayan bir paydır (kitapçık §9.5 kural 3).

13 aylık hacim: 10.618 aktif takoz, 16,4 ton brüt, 5,6 ton has, ortalama milyem 0,70232; %99,9 raporlu, %17,2 çeşnili.

Hesaplama örneği

Au has     = Miktar × Au milyem
Ag has     = Miktar × Ag milyem
Çeşni has  = Çeşni miktarı × Au milyem
İşçilik    = (Au has × işçilik fiyatı ÷ 1000) × birim kuru      (BR-TAKOZ-006)
Maliyet    = Σ (Miktar × metal milyemi × metal kuru)             (takoz kartı)

Adım adım — 691,73 g takoz, Au 0,6380, Ag 0,0600, has kuru 2.500 TL, gümüş kuru 30 TL: 1. Au has = 691,73 × 0,6380 = 441,32 g 2. Ag has = 691,73 × 0,0600 = 41,50 g 3. Maliyet = 441,32 × 2.500 + 41,50 × 30 = 1.103.300 + 1.245 = 1.104.545 TL (kitapçıktaki 1.343.633 TL, o günkü gerçek kurlarla oluşmuştur) 4. İşçilik binde 1 ise: 441,32 × 1 ÷ 1000 = 0,44 g has

ERPGOLD'daki karşılığı

Ekranlar

• TAKOZ GİRİŞİ: TAKOZ TİPİ, AYAR EVİ, RAPOR NO, RAPOR DURUMU, MİKTAR, ÇEŞNİ, dört metalin milyemi, XRF milyemleri, İŞÇİLİK DURUMU, GÜMÜŞ/PLATİN/PALADYUM DURUMU.
• TAKOZ ÇIKIŞI: TAKOZ KODU listeden seçilir; miktar/milyem/has salt okunur; yalnız işçilik girilir.
• Blok takoz girişi (aynı partiden çok takoz), Takoz kontrol, Takoz rapor girişi, Takoz detay, Takoz listesi.

Raporlar

• Takoz kâr raporu.
• Destek teması: PRB-TAKOZ-000.

Tablolar/kolonlar (ekran etiketleriyle)

• Takoz kartı: TAKOZ NO (otomatik TK+5 hane), TAKOZ TİPİ, AYAR EVİ, RAPOR NO, RAPOR DURUMU, MİKTAR, ÇEŞNİ, Au/Ag/Plt/Pld MİLYEM, hesaplanan HAS'lar, giriş anındaki metal kurları (BR-KUR-011).
• İşlem satırı: takoz işlemi kodu T, tipi metalin cinsine göre ALTIN/GÜMÜŞ/PLATİN/PALADYUM (BR-TAKOZ-002).

İş kuralları

• BR-STOK-013: önce takoz kartı, sonra işlem kaydedilir.
• BR-STOK-002: stok defteri takozu adet olarak izler (+1/−1); gram bilgisi kartta durur.
• BR-STOK-007: stokta olmayan takoz çıkılamaz; BR-STOK-008: çıkışı olan takozun girişi iptal edilemez.
• BR-TAKOZ-003: raporlu/raporsuz; BR-TAKOZ-001: şube transfer hesabında takoz girişi yapılamaz.
• Enum: ENUM-ISLEM-TTAKOZTIPI, ENUM-ISLEM-TRAPORTIPI.

Teknik (AIFASOFT içi)

Bu alt başlık müşteri görünümünde gizlenir. - TBL-STOK.TAKOZ (40 kolon: su tartısı, skala, XRF, çeşni, dört metal), TBL-SISTEM.TAKOZTIPLERI, TBL-SISTEM.TAKOZSCALA, TBL-STOK.STOKHARAKETLERI (StokTipi 3). - CTR-SEC-TAKOZ-01: TERM-TAKOZ takozu "külçe" ile eş anlamlı verir; kitapçık §2.3 ve HURDA ekranı külçeyi standart/sertifikalı bar (995 has külçe), takozu ayarı raporla belgelenen dökme kütle olarak ayırır. Sektörde ikisi farklı ürünlerdir — bkz. SEC-KULCE. - GAP-SEC-TAKOZ-01: Giriş bakiyesine eklenen +%0,27 ortalama pay (takozların %29'u) kodda bulunamadı (kitapçık §9.5). - Su tartısı ve skala alanları 13 ayda hiç kullanılmamış; XRF 7 kez (kitapçık §9.5).

Sık karıştırılan kavramlar

Mevzuat

• Rafineriye giden kıymetli maden, ayar evi raporu ve rafineri sertifikasyonu Darphane ve BİST Kıymetli Madenler Piyasası rafineri standartlarına tabidir; hurda/takoz ticaretinde belge ve bildirim yükümlülükleri (BTrans maden bildirimi — TERM-BTRANS) vardır. GAP-MEVZUAT: rafineri yetkilendirme yönetmeliği, madde numarası ve tarihi doğrulanmadı.