Eğitim programı L2 — ERPGOLD temel: şirket, şube, kasa, cari, stok, işlem, bakiye, kur, rapor

Kime: yeni çalışan (ekranlara geçmeden önce). Süre: 1 gün. Ön koşul: TRACK-L1. Sonraki: TRACK-L3.

Öğrenme hedefi

1. Kapsam hiyerarşisini (şirket → şube → kasa) ve "stok kasa seviyesinde, bakiye hesap seviyesinde" kuralını anlatır.
2. Bir işlem satırının iki tarafını (mal: StokId/BakiyeId/Miktar; para: BirimId/Tutar) ve üç numaralandırmayı (IslemKodu, IslemTuru, IslemTipi) ayırır.
3. Defter üretimini (kullanıcı tek tabloya yazar; tetikleyici bakiye, stok ve iz üretir) ve peşin/cari/resmî farkını açıklar.
4. Bakiye işaretini doğru okur; kur listesinin rolünü bilir.
5. Temel raporları (bakiye ekstresi, stok hareket, işlem raporu) ve metrik sözlüğünü bulur.

Teorik anlatım

Kapsam hiyerarşisi (kitapçık §3.1): Sistem.Sirketler (genelde tek kayıt) → Sistem.Subeler (41 kolon: bilanço birimi, IsResmi, RsAktar, e-belge entegratörü; pasif şubede işlem yapılamaz) → Sistem.Kasalar (ResmiKasa bayrağı; yeni şubeye otomatik ANAKASA, BR-KASA-005). Stok kasa seviyesindedir, cari bakiye değildir: Bakiye.GetBakiye yalnız HesapId + BirimId ile gruplar, KasaId'yi kullanmaz (RFN-BAKIYE.GETBAKIYE).

Cari hesap (Cari.Hesaplar, 57 kolon): unvan, vergi/TC, limit (Limit, LimitBirimId), takoz işçilikleri, HesapTuru (Müşteri 0, Yetkili Kurum 1, Banka 2, Diğer 3, Masraf 4, Devir 5 — BR-DEVIR-001), KarsiHesapId (şubeler arası eş hesap), LastDate. Aynı vergi/TC ile ikinci hesap açılamaz (BR-KASA-008). Ekran: FrmCariHesapEkle.

Stok kartları (MOD-STOK): maden (TBL-STOK.MADEN), nakit (TBL-STOK.NAKIT), takoz, taş, pırlanta, model, emtia, genel, hizmet. Birimler tek listede: para ve maden birlikte; yalnız HAS/GUM/PLT/PLD IsMetal (TBL-SISTEM.BIRIMLER, kitapçık Ek B).

İşlem satırı (Cari.Islemler, 90 kolon, 14'ü hesaplanan; kitapçık §3.3–3.4):

Defter üretimi (BR-DEFTER-URETIMI; kitapçık §3.5): kullanıcı yalnız Cari.Islemler'e yazar. TRG-CARI.ACCEPTTRANSACTION her satır için eski türetilmiş kayıtları siler, IslemKodu'na göre dallanıp stok defteri (Stok.StokHaraketleri — "nerede duruyor") ve bakiye defteri (Cari.BakiyeIslem — "kime ait") üretir; Insert/Update/Delete tetikleyicileri Cari.History'ye iz düşer ("ne olmuştu"). Kurallar: PEŞİN (tip 1) bakiye yazmaz; tip 11/12 operasyonel stok/bakiye kaydı üretmez; "peşin ise stok, cari ise bakiye" yanlış sadeleştirmedir — döviz kurulumunda cari işlemlerin %1,4'ü, kuyumcuda %60,3'ü stok üretir (CTR-038). Türetilmiş tablolara elle yazılmaz.

Bakiye işareti: Bakiye artı = müşteri borçlu, eksi = alacaklı; ekran ALACAK/BORÇ sütunları ve yeşil (A)/kırmızı (B) etiketi (BR-YON-007). Yön → işaret eşlemesi işlem ailesine göre değişir: maden/hurda/model GİRİŞ → eksi (BR-YON-002); çevir/vadeli/hizmet GİRİŞ → has artı, tutar eksi (BR-YON-003).

Kur (Sistem.Kurlar: Tarih, BirimId, Alis, Satis): kur giriş ekranı FrmKurGirisEkrani, dış akış EDS/tickdata (INT-KUR-EDS); kur listesi boşsa tutarlar 0 (PB-036).

Raporlar (MOD-RAPOR): menü raporları 10_Reports/Menu/INDEX, tablo fonksiyonları 10_Reports/Functions/INDEX, metrik tanımları METRIC_DICTIONARY (hacim, ciro, pozisyon, bakiye, stok, has, maliyet, kâr). Tuzak: hacim Cari.Islemler'den okunur; defterlerden okunursa resmî işlemler kaybolur.

ERPGOLD bağlantısı

Menü → FrmMainForm.onMenuSelect → ekran → DAO (AIO.*) → tablo (ARCHITECTURE). Tanımlamalar: FrmSubeEkle, FrmKasaEkle, FrmBirimEkle, FrmMadenEkle, FrmNakitEkle. "Tanımladım ama listede yok" → Ctrl+F5 (PB-039).

Örnek

Kitapçık §5.1 ve §5.3 yan yana: peşin yarım altın alımında BakiyeId 0 → iki stok satırı, sıfır bakiye; vadeli satışta BakiyeId 3 → iki bakiye satırı, sıfır stok. Aynı tablo, aynı tetikleyici; davranışı BakiyeId ve IslemTipi belirledi.

Uygulamalı senaryo

1. SCN-NORMAL-MADEN ve SCN-PESIN-MADEN'in "Beklenen kayıt / Bakiye / Stok" bölümlerini karşılaştırıp farkı tek tabloda özetleyin.
2. SCN-RESMI-ISLEM'de neden neden operasyonel stok/bakiye kaydı yazılmadığını tetikleyici koşuluyla açıklayın.
3. SCN-CEVIR'de bakiye işaretlerini BR-YON-003 ile doğrulayın.

Sık karıştırılan noktalar

• BakiyeId = 0 ≠ PEŞİN: NAKİT'te BakiyeId daima 0'dır ama NORMAL nakit işlemi bakiye üretir; peşinliği IslemTipi = 1 belirler (BR-BAKIYE-002, BR-TIP-002).
• BirimId çok anlamlı: PEŞİN'de Stok.Nakit.Id, diğerlerinde Sistem.Birimler.Id (DOC-REPORT-GUIDE kural 5); StokId de IslemKodu'na göre farklı tabloya işaret eder.
• Üç numaralandırma (kitapçık §3.3): IslemKodu (ürün grubu), menü düğme sırası (iMenuButtonType, yalnız kodda), IslemTuru/IslemTipi (yön/tip) — ekranda 4. sıradaki VADELİ'nin kodu 6'dır.
• Yon ≠ Bakiye işareti: Cari.Islemler.Yon stok bakışıyla '+/−'; Cari.BakiyeIslem.Bakiye müşteri bakışıyla borç/alacak; raporlar Bakiye * -1 gösterir.
• Fiş ≠ işlem: bir F2 bir fiş (FisNo) üretir; fişte birden çok satır (Id) olabilir; FisNo benzersiz değildir ve Max+1 ile üretilir (TD-02, PB-065).
• Tarih ≠ Vade ≠ InsertDate: işlem günü, vade günü, kayıt anı; çoğu ekranın TARİH kutusu Vade'ye yazar (TD-40).
• Kod tablosu ≠ enum: Sistem.CariIslemTipi/Kodu tablolarında 12–15 ve 14 yoktur; kod enum'u esas (CTR-002/039/044).

Eğitmen notları

• Materyal: eğitim DB'sinde salt okunur SSMS/MCP; TBL-CARI.ISLEMLER kolon listesi; kitapçık §3.5 diyagramı tahtada.
• Süre dağılımı: hiyerarşi + cari + stok (2 saat), işlem satırı + defter üretimi (3 saat), bakiye işareti + kur + rapor (1 saat), uygulama + quiz (1,5 saat).
• Sık hata: "peşin ise stok, cari ise bakiye" ezberi; CTR-038 tablosunu mutlaka gösterin.
• Teknik olmayan gruplarda kolon adlarını ekran etiketleriyle eşleyerek anlatın; tetikleyici kodunu göstermeyin (L5).

Kaynak makaleler

Kitapçık §3 · TBL-SISTEM.SIRKETLER · TBL-SISTEM.SUBELER · TBL-SISTEM.KASALAR · TBL-CARI.HESAPLAR · TBL-CARI.ISLEMLER · TBL-CARI.BAKIYEISLEM · TBL-STOK.STOKHARAKETLERI · TBL-CARI.HISTORY · BR-DEFTER-URETIMI · TRG-CARI.ACCEPTTRANSACTION · METRIC_DICTIONARY · ENUM INDEX

Quiz

1. (ÇS) Stok hangi seviyede tutulur? a) şirket b) şube c) kasa d) hesap
2. (KC) Kullanıcının yazdığı tek tablo hangisidir; hangi nesne defterleri üretir?
3. (ÇS) BakiyeId = 0 ne anlama gelir? a) hesap pasif b) mal cari hesaba yazılmayacak c) stok kartı yok d) resmî işlem
4. (ÇS) IslemTipi 11 satırı… a) yalnız bakiye b) yalnız stok c) hiçbir defter d) her ikisi
5. (KC) Cari.BakiyeIslem.Bakiye = −50 HAS ne demek?
6. (ÇS) IslemKodu 3 hangi ekrandır? a) HURDA b) NAKİT c) ÇEVİR d) TAKOZ
7. (KC) "Peşin ise stok, cari ise bakiye" cümlesi neden yanlış sadeleştirmedir?
8. (ÇS) Cari.History'de düzeltmede hangi hâl saklanır? a) eski b) yeni c) ikisi d) hiçbiri
9. (KC) Hacim raporu neden Cari.Islemler'den okunmalı?
10. (ÇS) Bir işlem satırının "para tarafı" hangi kolonlardır? a) StokId/Miktar b) BirimId/Tutar c) BakiyeId/Adet d) FisNo/RefNo

Cevap anahtarı

Minimum başarı kriteri

• Quiz: 10 sorudan en az 8 doğru; 2, 3, 4 zorunlu doğru.
• Uygulamalı senaryo: üç adımın tamamı; 1. adımdaki karşılaştırma tablosunda bakiye/stok satır sayıları doğru (NORMAL: 2 bakiye + 1 stok; PEŞİN: 0 bakiye + 2 stok).