Kime: vezne/tezgâh kullanıcısı olacak ya da bunlara destek verecek yeni çalışan. Süre: 2 gün (uygulamalı). Ön koşul: TRACK-L2. Sonraki: TRACK-L4 (destek) veya TRACK-L5 (teknik). Kaynak anlatı: eğitim kitapçığı §4 (modüller) ve §5 (altı gerçek fiş simülasyonu).
Öğrenme hedefi
- Cari İşlemler ana ekranında hesap seçer, bakiye kartını okur, doğru işlem ekranını açar.
- Sekiz çekirdek ekranın alanlarını (MADEN, HURDA, NAKİT, PARİTE, ÇEVİR, VİRMAN, VADELİ, TAKOZ) ve kayıt sonrası defter etkisini bilir.
- F2/F5/F3/F12 kısayollarını ve ortak çerçevenin (iFormBase) davranışını kullanır.
- Düzeltme ve iptal akışını uygular; hangi işlemlerin düzeltilemeyip iptal edileceğini bilir.
- Her senaryoda "kasadan ne çıktı, hesaba ne yazıldı" sorusuna ekranı görmeden cevap verir.
Teorik anlatım
Üç katman (kitapçık §4.1): iScreen (hesap-merkezli tezgâh: hesap arama, bakiye kartı, işlem listesi, DÜZELT/İPTAL/YAZDIR, F12) → iFTransaction (işlem ekranı kapsayıcısı) → iFormBase (ortak iskelet: F2 kayıt, F5 kayıt + fatura, F3 karşı hesap, Esc, terazi, şifre) → 17 işlem ekranı. Akış: hesap seç → TAMAM → sağ menüden ekran (harf/rakam) → alanlar → F2. Ekrandaki menü sırası ile IslemKodu farklıdır (VADELİ 4. sırada, kodu 6 — kitapçık §3.3, BR-TIP-008).
Ortak alan sözleşmesi: ISLEM (yön; çift = yeşil/giriş, tek = kırmızı/çıkış, BR-YON-001), işlem tipi (NORMAL/PEŞİN/…; PEŞİN'de BİRİM listesi nakit stoklarına döner), KODU/STOK KODU, MİKTAR/ADET, MİLYEM → HAS, FİYAT, F.TİPİ, BİRİM, TUTAR, AÇIKLAMA; TxtTarih çoğu ekranda Vade kolonuna yazar (TD-40). Kayıt kontrol sırası: şube/kasa/hesap → miktar → limit (maden/hurda/nakit çıkışta) → INSERT → tetikleyici (WF adım "Save()").
Ekranlar ve defter etkisi (özet; ayrıntı senaryolarda):
| Ekran | Kod | Bakiye | Stok/kasa | Senaryo |
|---|---|---|---|---|
| MADEN | 1 | NORMAL: HAS + tutar (2 satır, aynı işaret) | maden; PEŞİN'de + nakit | SCN-NORMAL-MADEN, SCN-PESIN-MADEN |
| HURDA | 2 | NORMAL: yalnız HAS (tutar boş) | maden | SCN-HURDA |
| NAKİT | 3 | yalnız karşılık birimi (BakiyeId daima 0) | döviz (CTR), PEŞİN'de + TL | SCN-NAKIT, SCN-DOVIZ |
| PARİTE (X) | 3 | TL net 0 | iki döviz | SCN-PARITE |
| ÇEVİR | 4 | 2 birim, zıt işaret | yok | SCN-CEVIR |
| VADELİ | 6 | 2 birim, zıt işaret | yok | SCN-VADELI |
| VİRMAN | 11 | 2 hesap, ters | yok | SCN-VIRMAN |
| TAKOZ G / TAKOZ C | 0 | HAS+GUM(+PLT/PLD)+işçilik | takoz adet ±1 | SCN-TAKOZ |
| HİZMET, EMTİA, TAŞ, PIRLANTA, ÇEŞNİ | 5,13,7,8,14 | tutar (çeşni: HAS+GUM) | yalnız pırlanta | ilgili SCN'ler |
Kitapçık §5 simülasyonları (gerçek fişler; okunması zorunlu): §5.1 peşin altın alımı, §5.2 peşin döviz satışı, §5.3 vadeli satış, §5.4 arbitraj, §5.5 resmî hurda, §5.6 iptal; §5.7 altı kural. Senaryolar bunları genişletir, tekrar etmez.
Düzeltme / iptal (WF-ISLEM-DUZELT, WF-ISLEM-IPTAL): DÜZELT yerinde günceller, tarih/fiş/kasa/hesap değişmez; virman, parite (X), e-belgeli işlem düzeltilmez → iptal + yeniden giriş. İptal = IsDeleted; karşı bacak sorusu; gün sınırı/PIN/silme talebi. Mutabakat F12 kilidi.
ERPGOLD bağlantısı
- Menü yolu: Hesap Yönetimi ▸ Cari Hesaplar ▸ Cari İşlemler (MENU_TREE); Seri İşlem (FrmSeriIslem) ve perakende (GiseEkrani) ayrı tezgâhlardır.
- Yetki: ekran görünürlüğü kullanıcı grubu bayraklarıyla (SEC-AUTHZ); "ekran menüde yok" → PB-041.
- Ekran mesajları: ERROR_MESSAGES.
Örnek
Müşteri 22 ayar 100 g bilezik alıyor, parasını sonra ödeyecek. Ekran MADEN, ÇIKIŞ, NORMAL; TUTAR yalnız işçilik. Sonuç: HAS +91,60 ve TL +1.500 borç; maden stoğu −100 g; kasa değişmez. Aynı müşteri hemen öderse tip PEŞİN: bakiye yok, maden −100 g, kasa +tutar. Fark tek bir seçim: işlem tipi (SCN-NORMAL-MADEN ↔ SCN-PESIN-MADEN).
Uygulamalı senaryo
Eğitim veritabanında sırayla uygulanır, her adımda bakiye kartı ve stok listesi kontrol edilir: 1. SCN-NORMAL-MADEN → 2. SCN-PESIN-MADEN → 3. SCN-HURDA → 4. SCN-NAKIT → 5. SCN-DOVIZ → 6. SCN-VIRMAN → 7. SCN-CEVIR → 8. SCN-VADELI → 9. SCN-PARITE → 10. SCN-TAKOZ (kuyumcu kurulumu) → 11. SCN-DUZELTME → 12. SCN-IPTAL. Her senaryonun "Kontrol soruları" sözlü cevaplanır.
Sık karıştırılan noktalar
- Ekran her zaman ÇIKIŞ ile açılır (MADEN, HURDA): müşteri mal getirdiğinde yön GİRİŞ'e çevrilmezse bakiye ters yazılır (H-103).
- PEŞİN'de BİRİM = nakit kartı: nakit olmayan birim seçilirse "Lütfen Tutar Giriniz." (H-039); TL karşılığı zorunlu (BR-TIP-006).
- VİRMAN'da İŞLEM karşı hesabın durumudur; başlık açık hesabın etkisini gösterir (H-064). ÇEVİR'de ALACAK, kaynak birimdeki alacağı kapatır (BR-BAKIYE-015; WF-CEVIR anlatımı ters — CTR-TRN-CEVIR-01).
- Fatura için tip FATURA seçilmez: NORMAL + F5 (veya Ctrl+Y); VADELİ'de FATURA tipi iki satır üretir (H-061).
- F2 klavye kısayolu TAŞ/PIRLANTA/MODEL/ÇEŞNİ'de çalışmaz; düğmeye basılır (H-092).
- Karşı hesap (F3) ile kayıt iki satırdır; ikinci satır başarısız olursa ilki kalır — "Karşı Hesaba Transfer Edilemedi" (PB-047).
- Perakende/Gişe cari hesap gerektirmez, peşin çalışır; 7.000 TL / 3.000 USD uyarıları (PB-050) — eşik tutarları GAP-MEVZUAT.
Eğitmen notları
- Materyal: eğitim DB'si (ANAKASA/MERKEZ, Scenarios/INDEX ortak durumuyla hazırlanmış), ikinci ekranda bakiye kartı ve stok listesi; kuyumcu senaryoları için KUYUMCU profili.
- Süre dağılımı: 1. gün MADEN/HURDA/NAKİT/DÖVİZ (senaryo 1–5), 2. gün VİRMAN/ÇEVİR/VADELİ/PARİTE/TAKOZ + düzeltme/iptal (6–12), quiz.
- Her senaryodan sonra "Beklenen kayıt" bölümünü göstermeden önce katılımcıya tahmin ettirin; sonra Cari İşlemler listesi ve bakiye kartıyla doğrulayın.
- Eğitim DB'si tetikleyicisinin açık olduğunu başlamadan doğrulayın (PB-029); demo kopyaları kapalı gelebilir (TD-32).
Kaynak makaleler
Kitapçık §4.1, §5 · SCR-ISCREEN · SCR-IFTRANSACTION · SCR-IFORMBASE · sekiz çekirdek ekran makalesi (tabloda) · 06_Workflows/INDEX (WF-MADEN-, WF-NAKIT-, WF-CEVIR, WF-VIRMAN, WF-VADELI-, WF-TAKOZ-, WF-ISLEM-DUZELT, WF-ISLEM-IPTAL) · BR-YON-001…008 · KnownIssues H-036…H-099
Quiz
- (ÇS) MADEN ekranı NORMAL tipte TUTAR neyi ifade eder? a) altının değeri b) yalnız işçilik c) has × kur d) KDV
- (KC) HURDA NORMAL girişinde neden tek bakiye satırı oluşur?
- (ÇS) NAKİT NORMAL girişinde müşterinin USD bakiyesi… a) artar b) azalır c) değişmez, TL yazılır d) has'a çevrilir
- (KC) Virman kaydında program kaç satır yazar ve neden?
- (ÇS) ÇEVİR'de İŞLEM=ALACAK seçildiğinde kaynak birimde… a) alacak artar b) alacak kapanır (borç yazılır) c) stok düşer d) kasa artar
- (KC) Vadeli satışta kasa neden değişmez?
- (ÇS) Arbitrajda iki satırı bağlayan alan? a) RefNo b) VaryantId c) FisNo d) Tag
- (ÇS) Takoz girişinde bakiyeye hangi gram yazılır? a) miktar b) miktar + çeşni c) çeşni d) has ×0,6
- (KC) Hangi üç işlem türü düzeltilemez, iptal edilip yeniden girilir?
- (ÇS) F5 ne yapar? a) yenile b) kaydet + fatura c) karşı hesap d) mutabakat
- (KC) PEŞİN seçince BİRİM listesi neden değişir?
Cevap anahtarı
| # | Cevap | Kaynak |
|---|---|---|
| 1 | b | BR-HESAP-007; SCN-NORMAL-MADEN |
| 2 | Tutar 0 → para satırı yazılmaz; yalnız has | BR-BAKIYE-001; SCN-HURDA |
| 3 | c | CTR-025; SCN-NAKIT |
| 4 | iki; açık hesap ve karşı hesaba ters yön, aynı RefNo | BR-VIRMAN-002 |
| 5 | b | BR-BAKIYE-015, BR-YON-003 |
| 6 | mal/para el değiştirmez; yalnız bakiye defteri | kitapçık §5.3; BR-STOK-011 |
| 7 | b | kitapçık §5.4; BR-TIP-011 |
| 8 | b | BR-BAKIYE-010 |
| 9 | virman, parite (X)/arbitraj çiftleri, e-belgeli (ETTN dolu) işlem | BR-DUZELTME-006, H-080, BR-DUZELTME-010 |
| 10 | b | BR-DUZELTME-015 |
| 11 | peşinde karşılık nakit stoğundan çözülür; liste nakit kartlarına döner | WF-MADEN-CIKIS-PESIN, BR-TIP-007 |
Minimum başarı kriteri
- Quiz: 11 sorudan en az 9 doğru.
- Uygulamalı senaryo: 12 senaryonun tamamı eğitim veritabanında uygulanmış; her birinde bakiye kartı ve stok listesi senaryodaki beklenen değerlerle eşleşmiş (eğitmen kontrol listesi). Kuyumcu kurulumu yoksa SCN-TAKOZ teorik anlatımla geçilir ve kriter 11 senaryodur.
- Sözlü: rastgele seçilen 3 senaryo için "kasa ne, hesap ne" sorusuna ekran açmadan doğru cevap.