Müşteri görünümü — kanonik makaleden (SEC-MALIYET) türetildi; teknik ayrıntılar çıkarıldı.

Maliyet

Kanonik tanım: TERM-MALIYET-SON-GIREN-ILK-CIKAR · metrik: MET-MALIYET

Sade tanım

Maliyet, satılan ya da elde tutulan malın işletmeye kaça mal olduğudur; kâr, satış değeri ile maliyet arasındaki farktır. Kuyumcuda maliyetin iki katmanı vardır ve sektör bunları ayrı düşünür:

1. Has (metal) değeri: Altının kendisi bir para birimidir; kuyumcu 22 ayar bileziğin altınını "geçen ay 2.300'den almıştım" diye değil, bugünkü has kuruyla değerler. Altın fiyatı değişiminden gelen kazanç/kayıp kâr değil, pozisyon/kur farkıdır (SEC-POZISYON).
2. İşçilik ve marj: Ürüne ödenen işçilik, alış-satış kur makası, taş/pırlanta bedeli. Gerçek ticari kâr buradan gelir; bu katman stoktan son giren ilk çıkar (LIFO) mantığıyla düşülür.

ERPGOLD her işlem satırında bir maliyet ve bir satış değeri saklar; kâr bu ikisinin farkı olarak satırda durur, sonradan hesaplanmaz (kitapçık §5.2).

Sektörde neden var

• Altın para gibidir: Metal değerini tarihî maliyetle taşımak, kâr rakamına fiyat dalgasını karıştırır; sektör metal kısmını günün kuruyla, işçiliği geçmiş maliyetle ölçer.
• Aynı kart farklı milyem/işçilik: Aynı 22 ayar kartına farklı milyem ve işçilikle mal girer; çıkışta hangisinin düştüğü bir yöntem gerektirir (LIFO — kitapçık Ek C.2).
• Döviz bürosunda maliyet = alış kuru: Dövizin maliyeti alış kurundaki TL karşılığıdır; marj satış−alış farkıdır (SEC-ALIS).
• Bilanço: Stoktaki işçilik değeri bilançoda ayrı kalemdir (İŞÇİLİK — ).

Gerçek örnek

Kitapçık §5.2 gerçek fişi (30.06.2023): 65 USD peşin satış; maliyet 1.685,45 TL, satış değeri 1.703,14 TL → kâr 17,69 TL. Maliyet = 65 × alış kuru (25,93), satış = 65 × satış kuru (26,15); satırda saklandı.

Kitapçık §5.1 (alış): yarım altın 5.040 TL; maliyet = satış değeri = 5.040 → alışta kâr 0 ( giriş dalı).

Kitapçık §9.5 takoz kartı: maliyet = Σ (miktar × metal milyemi × metal kuru) = 1.343.633 TL (giriş günü kurlarıyla) — metal değeri, giriş anındaki kurla fotoğraflanır (SEC-TAKOZ).

Hesaplama örneği

Maden GİRİŞ  : MiktarMaliyeti = Miktar × Milyem × ana birim fiyatı
               İşçilik = (TutarMaliyeti − MiktarMaliyeti) ÷ maliyet birimi fiyatı ; Maliyet = Satış = TutarMaliyeti  
Maden ÇIKIŞ  : Maliyet = MiktarMaliyeti (günün kuru) + stok işçiliği (LIFO) × (adet|miktar) ; Satış = Tutar × tutar birimi fiyatı
Hurda ÇIKIŞ  : Maliyet = Miktar × ortalama milyem (LIFO) × fiyat                                                             
Stok işçilik maliyeti (LIFO): son 50 giriş partisinden geriye doğru, istenen miktar dolana kadar Σ parti işçiliği ÷ maliyet birimi kuru  (maden maliyeti fonksiyonu — bkz. Teknik)
Pırlanta     : Maliyet = kart maliyeti × birim fiyatı × adet                                                           

Adım adım — 22 ayar bilezik kartına iki parti girdi: 100 g @ işçilik 40 TL/g, sonra 50 g @ 60 TL/g; şimdi 80 g satılıyor, has kuru 2.500 TL, satış işçiliği 90 TL/g: 1. Has = 80 × 0,916 = 73,28 g → metal maliyeti = 73,28 × 2.500 = 183.200 TL (günün kuru) 2. Stok işçiliği (LIFO): son parti 50 g × 60 = 3.000; kalan 30 g önceki partiden × 40 = 1.200 → 4.200 TL 3. Maliyet = 183.200 + 4.200 = 187.400 TL 4. Satış değeri = 183.200 + 80 × 90 = 190.400 TL → kâr = 3.000 TL (yalnız işçilik marjı; metal aynı kurla girip çıktığı için sıfır) 5. Ağırlıklı ortalama kullanılsaydı işçilik (100×40 + 50×60)/150 = 46,67 TL/g × 80 = 3.733 TL olurdu; fark kitapçık Ek C.2'nin uyardığı sapmadır.

ERPGOLD'daki karşılığı

Ekranlar

• Maliyet elle girilmez; MADEN, HURDA, NAKİT, PIRLANTA, TAKOZ GİRİŞİ kayıt anında hesaplar. Maden kartında maliyet birimi ve işçilik türü (adet/gram) tanımlanır (TERM-STOK-KARTI).
• Stok ekranları eldeki miktarla birlikte ortalama milyem ve birim maliyeti gösterir: Maden Stokları.

Raporlar

• Maden Satış Kâr, , , .
• Metrikler: MET-MALIYET, MET-KAR, MET-KUR-FARKI (kur farkı maliyete girmez).

İş kuralları

• maden, hurda (ortalama milyem), pırlanta, tutar birimi, çevir/vadeli/nakit.
• : stok defterine maliyet yalnız girişte, işçilik × işçilik kuru olarak yazılır; : pırlantada tutar × kur.
• : takoz işçilik maliyeti; : sıfıra bölme koruması; negatif işçilik 0'a çekilir (; KNOWN_GAPS "işçilik ilk kayıtta sıfır" notu).

Sık karıştırılan kavramlar